EVENEMENTEN
Install Magazine 941 – juni 2017

DecarbHeat-initiatief van start met congres in Brussel

Warmtepompsector engageert zich voor koolstofvrije verwarming

DecarbHeat is een initiatief van EHPA, de Europese vereniging van de warmtepompindustrie. Het heeft tot doel om verschillende partijen samen te brengen om zo de koolstofuitstoot van verwarming en koeling tot nul te herleiden. Het richt zich zowel op de industrie als op overheden en andere belangshebbenden. DecarbHeat werd gelanceerd met een congres in Brussel. Een van de ondertekenaars van de startverklaring was niemand minder dan prins Laurent.

Koolstofuitstoot vermijden

De basisvaststelling is eenvoudig: verwarming en koeling zijn goed voor 51% van het totale energieverbruik van de EU, en vertegenwoordigen ongeveer 27% van de koolstofuitstoot. Willen we de klimaatverandering tegengaan en overschakelen op een koolstofarme economie, dan moet de uitstoot van de verwarmings- en koelingssector drastisch naar omlaag. In het beleidsjargon noemt men dit proces de ‘decarbonisatie’.

Hoewel er al tal van technieken voorhanden zijn om de CO₂-uitstoot in de HVAC-sector te verminderen, blijft de toepassing ervan in de praktijk achter. Om die overschakeling te bevorderen, riep de European Heat Pump Association (EHPA) het DecarbHeat-initiatief in het leven. Centraal staat de DecarbHeat Industry Pledge, een engagementsverklaring van de industrie. De firma’s die de verklaring ondertekenen verbinden zich er onder meer toe om:

Te streven naar een nuluitstoot voor CO₂ van de HVAC sector tegen 2050 (met -80% in 2040).
De nadruk te leggen op oplossingen die dit doel ondersteunen.
Het gebruik van hernieuwbare energie te bevorderen.
Onderzoek in deze terreinen te ondersteunen, onder meer naar synergiën tussen elektriciteit en warmte.
Te komen tot een DecarbHeat-platform om ideeën uit te wisselen.

Naast het engagement van de industrie is er een algemene steunverklaring voor DecarbHeat. Die staat open voor andere belanghebbenden, zoals beleidsinstanties, overheden en kennisinstellingen, kortom iedereen die de doelstellingen van het initiatief kan helpen realiseren. Deze verklaring kreeg meteen hooggeplaatste steun: prins Laurent van België was een van eerste ondertekenaars. De belangstelling van de prins voor de milieuproblematiek is welbekend.

Brussels congres

DecarbHeat ging van start met een tweedaags internationaal congres in Brussel. De locatie was passend gekozen: het hoofdgebouw van Leefmilieu Brussel op de Tour & Taxis-site, een voorbeeldproject voor klimaatneutraal bouwen. Bij die gelegenheid werd ook de Heat Pump City of the Year Award uitgereikt, waarover elders meer in dit blad. Omdat lokaal beleid van doorslaggevend belang is in de uitrol van milieuvriendelijke verwarming en koeling, bekroont EHPA elk jaar de stad die het meest gedaan heeft om de warmtepomptechniek te bevorderen.

Naar een koolstofvrije toekomst

Het congres zag de problematiek bijzonder breed. Niet alleen de HVAC-sector zelf kwam aan bod, maar er was inbreng van het beleid (in de eerste plaats op Europees niveau) en van kennisinstellingen. Verder werd ook gekeken naar de aanpak van andere industrieën. Op de tweede dag werd ingegaan op de rol van digitalisering in het toekomstige energielandschap. De grote verscheidenheid van invalshoeken zorgde voor levendige discussies. Daarbij werd gebruik gemaakt van moderne communicatiemiddelen: door middel van een app konden er vragen aan de sprekers gesteld worden, of publieksbevragingen in realtime worden gehouden.

Alle zeilen bijzetten

Onder de sprekers heerste een grote overeenstemming dat een koolstofvrije verwarmingssector niet alleen wenselijk was, maar ook haalbaar. Meer nog, zoals verschillende voorbeeldprojecten aantoonden, zijn er al efficiënte technieken beschikbaar. Het komt er alleen op aan om ze te optimaliseren en ze op grote schaal aan te wenden. Daarvoor zijn er aangepaste steunmaatregelen en omkadering nodig. Wat dat in de praktijk kan betekenen, toonde het voorbeeld van Beijing. Waar in Europa de motivering voor de uitstootreductie eerder ongrijpbaar is, heeft China een dringende reden: de luchtvervuiling door steenkoolverbranding vermijden. Daartoe werd er in Beijing een steuncampagne opgezet om kolenkachels te vervangen door warmtepompen, met spectaculaire resultaten. Van een kleine 6,000 stuks in 2015, steeg de verkoop van warmtepompen naar 161,000 stuks in 2016, en voor 2017 mikt men op 300,000 stuks. Deze cijfers slaan op Bejing alleen. Voor heel China hoopt men 3 miljoen warmtepompen in 2017 te plaatsen.

Bemoedigend is ook dat er meer interesse is vanuit de Europese instellingen voor thermische toepassingen. In het energiebeleid werd warmte tot nu toe grotendeels verwaarloosd. In het jongste maatregelenpakket van de Commissie is daar verandering in gekomen. Bovendien heeft een keuze voor een koolstofarme economie gunstige neveneffecten: grotere energie-efficiëntie zorgt meer competitiviteit, en vermindert de afhankelijkheid van energie-import.

De uitdaging voor de bouwsector is echter enorm. Voor nieuwbouw is er al een hele weg afgelegd, maar het gebouwenpark is nog grotendeels verouderd. De renovatiegraad moet aanzienlijk stijgen om de doelstellingen te halen.

Geïntegreerde kijk op energie

Gezien de context van het congres, zal het niet verbazen dat warmtepompen uit de bus kwamen als een van de aangewezen technieken om tot decarbonisatie te komen. Een warmtepomp is echter maar zo groen als de elektriciteit waarmee ze wordt aangedreven. Op gebouwenniveau kan men energie besparen door over te schakelen op een warmtepomp, maar als die overschakeling betekent dat er extra centrales met steenkool of bruinkool moeten draaien om het verbruik van het toegenomen aantal warmtepompen te dekken, kan het totaaleffect negatief uitvallen. De invoering van warmtepomp moet dus samenvallen met een groter aandeel van groene elektriciteit en groene warmte. Men moet de energievoorziening bekijken als een geïntegreerd systeem.

Een inspirerend voorbeeld kwam uit Kalundborg uit Noorwegen, waar diverse warmteproducenten (verbrandingsovens, industrie) en -afnemers verbonden zijn in een warmtenet. Ook vanuit de EU ziet men mogelijkheden tot opwaardering van restwarmte. Door productie en verbruik nauwkeurig in kaart te brengen, probeert het initiatief Heat Roadmap Europe via een paneuropese warmte-atlas geïnteresseerde partijen samen te brengen. Het potentieel aan industriële warmte is namelijk enorm.

Voorbeelden uit de industrie

Daarom kwam ook de industrie aan het woord. Ook hier wordt sterk nagedacht over energie-optimalisatie. Warmtepompen zijn een interessante manier om warmte uit processen terug te winnen, en weer nuttig toe te passen. Uiteenlopende bedrijven zoals Ikea, Wienerberger, Airbus of Mars gaven concrete voorbeelden van toepassing van groene warmte. De weg naar koolstofvrije warmte is misschien moeilijk, maar het doel is zeker realiseerbaar.

Door Alex Baumans