WETGEVING
Install Magazine 972 – oktober 2020

Het potentieel van gebouwen voor de energietransitie ontsluiten

Een visie van Viessmann

Het verwarmen en koelen van gebouwen speelt een sleutelrol in de komende energietransitie. Een aangenaam binnenklimaat is een noodzaak; als hier geen oplossing voor gevonden wordt, is de hele decarbonisering een slag in het water. Er zijn al grote stappen gezet om de uitstoot te verminderen, maar het tempo ligt nog veel te laag. Als vooraanstaande fabrikant van verwarmingssystemen heeft Viessmann een duidelijke visie hoe dit in de Europese Unie kan worden toegepast. De firma doet vijf aanbevelingen aan de EU om werk de maken van een groene relance post-corona.

- modernisering van thermische systemen aangrijpen als motor voor jobcreatie

De HVAC-sector is bij uitstek een arbeidsintensieve en lokale activiteit. In de EU zijn er naar schatting tussen 2 en 3 miljoen personen rechtstreeks of onrechtstreeks bij betrokken. Dat geldt ook voor de materialen: minder dan 10% van de verwarmingstoestellen komt van buiten de EU. De modernisering van de installaties versnellen, betekent dus meteen een snelle jobcreatie. Bovendien zijn de effecten verspreid en komen ze de plaatselijke economie ten goede: de meeste installatiebedrijven zijn immers kmo’s. Het is ook een ‘no regret’ oplossing. In een Duitse context zou bijvoorbeeld 1 euro subsidie leiden tot 6 tot 8 euro investeringen in de hele waardeketen, en zou 1,17 euro opleveren aan de staatskas.

Tegelijk is er snelle winst voor het klimaat. Er staan nog heel wat verouderde ketels in werking. Door die te vervangen door moderne toestellen, kan men al meteen een reductie in de uitstoot realiseren.

- een systeemaanpak om de kosten van decarbonisering te drukken.

We moeten in de eerste plaats naar de efficiëntie van het hele systeem kijken. Daarvoor moeten de verschillende netwerken (elektriciteit, gas, warmte, communicatie...) op elkaar afgestemd worden. Elektrificatie van de verwarming door middel van warmtepompen is een voor de hand liggende keuze: ze produceren 3-4 eenheden warmte per eenheid elektriciteit. We mogen echter het globale systeem niet uit het oog verliezen: hoe lager de verbruikspieken in elektriciteit, hoe lager de kost voor de uitbouw van het netwerk en back up zal uitvallen. In goed geïsoleerde woningen met een extreem lage warmtebehoefte kan men ook denken aan directe elektrische verwarming, in combinatie met PV en batterijen, omdat de investeringskost hier laag is.

Door het bestaande gasnetwerk te gebruiken voor het transport van groen gas, kan men niet alleen de stabiliteit van het energienetwerk verhogen. Het bespaart ook heel wat investeringen in bijkomende capaciteit van het elektrisch netwerk.

- maak groene brandstof beschikbaar voor gebouwen

Voor de eindgebruiker is groene brandstof een effectieve manier om verwarming te decarboniseren met een beperkte investering. In een belangrijk deel van het gebouwenbestand is het niet evident om de huidige ketel te vervangen door alternatieve systemen, zonder ingrijpende en dure verbouwingen. Koolstofneutraal gas is dan een uitkomst. Dergelijke oplossingen zijn gemakkelijk aanvaard en zullen weinig aanleiding geven tot politiek verzet of populisme.

De technieken voor groen gas zijn stilaan klaar voor gebruik. Met minimale aanpassingen kan de huidige generatie verbrandingstoestellen werken op gasmengsels met tot 30% waterstof. Toestellen die volledig op waterstof werken zitten in de testfase. Brandstofcellen hebben het voordeel dat ze zowel warmte als elektriciteit opwekken en dus de piekbelasting op het elektrisch net verminderen. Deze techniek is sowieso gebaseerd op waterstof.

Deze ontwikkelingen moeten weerspiegeld worden in reglementen voor energieprestatie en technische eisen aan toestellen, bijvoorbeeld in de berekening van het primaire energieverbruik. Instrumenten zoals ecodesign en het energielabel kunnen ook gebruikt worden om ervoor te zorgen dat de nieuwe toestellen al klaar zijn voor de overschakeling op waterstof. Dergelijke voorschriften zijn gemakkelijk in te voeren, en veroorzaken nauwelijks extra kosten voor eindgebruikers.

- maak ten volle gebruik van hybride oplossingen

Het elektrisch net moet ook nog blijven werken als de zon niet schijnt en het windstil is, net wanneer de behoefte het hoogst is. In zo’n gevallen moet de bevoorrading kunnen verzekerd worden door back up elektriciteitscentrales, batterij-opslag in een ordegrootte van MWh, en import. Naarmate vervoer en verwarming geëlektrificeerd worden en tegelijk de kolencentrales en kernenergie worden afgebouwd, groeit de zorg om bevoorradingszekerheid. Nieuwe oplossingen zijn nodig, zoals hybride warmtepompen.

Door een warmtepomp met een ketel te combineren, kan men er zeker van zijn dat de warmtebehoefte gedekt wordt, op basis van elektriciteit, gas of beide. Bij piekbehoefte als er weinig productie is van groene stroom, kan men verwarmen op basis van groen gas. Als er voldoende groene stroom beschikbaar is, kan men overschakelen op elektriciteit. Door maximaal gebruik te maken van hybride oplossingen in het gebouwenbestand, moet men minder elektrische back up capaciteit voorzien.

- bevorder eigen verbruik van PV-stroom en de digitalisering in HVAC

Gebouwentechniek wordt in een snel tempo digitaal: in de afgelopen vijf jaar is de verkoop van sensoren voor woningen verdrievoudigd. Ook systemen met stembesturing worden snel gemeengoed. Dat opent nieuwe mogelijkheden voor het gebruik van gebouwen. Een gebouw wordt zo tot laadstation voor elektrische voertuigen, en kan ingeschakeld worden in netwerken voor warmte of stroom. Dat kan bijvoorbeeld door de aansturing van warmtepompen in woningen op door industriële warmtepompen te gebruiken voor thermische opslag voor warmtenetten.

Gedigitaliseerde HVAC-systemen kunnen ertoe bijdragen om de gebruiker centraal te stellen in de energietransitie. Dat zal een draagvlak creëren voor de omschakeling. Door in te gaan om deze aanbevelingen kan de EU het potentieel van verwarming en koeling benutten voor een groene toekomst.

Bron: Viessmann

Figuren: Viessmann