EVENEMENTEN
Install Magazine 964 – oktober 2019
Mogelijkheden van biogas
Het zesde Vlaams Vergistingsforum
Er wordt meer en meer gesproken over de mogelijkheden van groene gassen als vervanger van aardgas. Daarbij komen diverse gassoorten in aanmerking, zoals waterstof, biogas, biomethaan of synthetisch gas. Welk type het ook wordt, een overschakeling zou zeker een grote stap vooruit zijn naar een decarbonisering van de warmtesector. Wat dit idee extra aantrekkelijk maakt, is dat deze ingreep een minimale impact heeft op de bestaande technieken: het bestaande gasnet, binneninstallaties en toestellen zouden grotendeels behouden kunnen blijven. Reden genoeg om ons licht op te steken op het forum van Biogas-E, de vereniging van anaerobe vergisting.
Van afval tot grondstof
Het Vlaams Vergistingsforum wordt georganiseerd door Biogas-E en geldt als de hoogmis voor de sector van de anaerobe vergisting in Vlaanderen. Biogas-E werd 15 jaar geleden opgericht met het doel om de productie van hernieuwbare energie in Vlaanderen te steunen. Uit het vergisten van landbouwafval en mest ontstaat er namelijk biogas, dat gebruikt kan worden als brandstof. Op die manier wordt afval tot een grondstof, en zet men een stap in de richting van een circulaire economie.
Begin jaren 2000 stond het concept in Vlaanderen nog in zijn kinderschoenen, zeker in vergelijking met andere Europese landen. In Denemarken kende men dan al grootschalige installaties die centrales voor warmtenetten bevoorraadden. Duitsland koos eerder voor kleinschaligere toepassingen op boerderijschaal, die zowel mest, afval als energiegewassen verwerkten. Ondertussen heeft men ook in Vlaanderen een hele weg afgelegd, zowel wat het aantal installaties betreft, als de rendementen die gehaald kunnen worden. Toch blijven de doelstellingen van de Vlaamse overheid weinig ambitieus: biogas zou moeten instaan voor 9% van de totale productie van groene stroom, goed voor 912 GWh. Dat komt overeen met de huidige geplande capaciteit. Volgens Biogas-E is er, mits een aangepast beleid, meer mogelijk, wat bewezen wordt door de situatie in de buurlanden. Ook Wallonië heeft een meer ambitieuze aanpak.
De volgende stap: biomethaan of waterstof?
Traditioneel wordt het biogas uit een vergister gebruikt om een WKK aan te drijven. Die levert dan in de eerste plaats warmte en stroom aan het bedrijf dat de vergister exploiteert, in de meeste gevallen een landbouwbedrijf. Biogasinstallaties gebruiken typisch ongeveer 10% van de stroom zelf, de rest wordt geïnjecteerd in het elektriciteitsnet. Het is echter ook mogelijk om die warmte en stroom te leveren aan andere afnemers in de buurt, wat de installatie economisch interessanter maakt.
In het kader van de energietransitie denkt men echter verder. Het biogas kan bijvoorbeeld opgewerkt worden tot biomethaan, wat dan in het gasnet geïnjecteerd kan worden, als groen alternatief voor aardgas. Biomethaan is ook bruikbaar als brandstof voor voertuigen en kan zo het zwaar vervoer duurzamer maken. Een andere mogelijkheid is om waterstof te produceren met behulp van groene stroom. Waterstoftoepassingen gaan van een eenvoudige bijmenging in het aardgasnet, tot toekomstgerichte technieken zoals brandstofcellen. Deze gassen kunnen ook ingezet worden als grondstof in de chemie
Gas als energiedrager
Productie van biomethaan of waterstof lost alvast een probleem op waar een traditionele vergistingsinstallatie wel eens mee te kampen heeft. De energieproductie stemt niet altijd overeen met de vraag. Overtollige elektriciteit kan wel op het net gezet worden, maar dat heeft ook zijn beperkingen. Biomethaan en/of waterstof kunnen echter via het aardgasnet getransporteerd worden om verder afgelegen gebruikers te bevoorraden, of opgeslagen voor later gebruik. In Merksplas loopt er al een dergelijk project met intercommuncale IOK. Fluvius staat in elk geval positief tegenover voorstellen om het gas in de leidingen te vergroenen. Een voorwaarde is wel dat de kwaliteit van het geleverde gas constant moet zijn: elke kubieke meter die de teller passeert, moet dezelfde verbrandingswaarde hebben.
Als men het heeft over de energietransitie, gaat men er gemakkelijk van uit dat de toekomst volledig elektrisch zal zijn. Hier moet men echter enkele kanttekeningen bij maken. Het belang van elektriciteit zal toenemen, dat is evident, zeker in vervoer en verwarming. Anderzijds blijft er nog een enorme vraag die nu door gas en vloeibare brandstoffen gedekt wordt. Bovendien is gas gemakkelijker op te slaan en te transporteren dan elektriciteit. Het is dus een geschikte buffer om het wisselend aanbod van groene stroom op te vangen, of om energie van streken met veel wind of zon te transporteren naar streken met minder productie van groene energie. Of dat best gebeurt in de vorm van waterstof, methaan of ammoniak, zal de toekomst uitwijzen. Hoe het ook uitdraait, vergistingsinstallaties hebben zeker hun plaats in een dergelijk energielandschap. Voor de nabije toekomst is het conflict van elektriciteit tegenover gas dus een valse tegenstelling.
Biogas ready als verkoopsargument
Onbekend is onbemind, en helaas blijft biogas erg onbekend bij het grote publiek. Dat was ook de vaststelling in Zweden, waar nochtans biomethaan op grote schaal gebruikt wordt onder meer als brandstof voor voertuigen. Dat zette een aantal voorstanders van deze techniek ertoe aan om een communicatiecampagne op te starten. Ze kozen voor de term ‘biogas’ omdat dit het duidelijkst was voor het grote publiek, en ontwikkelden een bijpassend logo. Hiermee konden bestaande toepassingen van groen gas in de kijker gezet worden. Bovendien konden bedrijven of organisaties die hun biologische afval lieten verwerken, beter aantonen op welke manier ze bijdroegen tot een koolstofarme toekomst. Om de mogelijkheden van groen gas nog meer in de verf te zetten, is er ook de vermelding ‘biogas ready’, voor gastoestellen of voertuigen die nu nog wel op fossiel gas werken, maar die gemakkelijk kunnen overschakelen op duurzaam gas.
Water en digestaat
Vergistingspionier Willy Verstraete deed ook een oproep om verder te kijken dan de energiesector. Vergisters zijn tot meer in staat: ze kunnen gassen en grondstoffen leveren aan de chemie, en proteïnen produceren die gebruikt kunnen worden als veevoer of meststof. Dat zou onze landbouw minder afhankelijk maken van import van veevoer. Nu het grondwaterpeil meer en meer aandacht opeist, moet men ook denken aan hergebruik van water. Kortom, er zijn verschillende manieren waarop afvalstromen weer tot grondstoffen kunnen worden met behulp van vergisting.
Door Alex Baumans
