VERWARMING
Install Magazine 989 – maart 2023
Restwarmte nuttig gebruiken
Warmtenet van Warmte Verzilverd
De warmtewisselaars van het pompstation. Er is telkens maar één in werking, met de andere in standby.
De pompen voor het warmtenet. Er is voldoende extra vermogen voorzien om bijkomende aansluitingen aan te kunnen.
De huidige energiecrisis dwingt ons om na te denken over onze manier van verwarmen. En dan komen we tot een paradoxale vaststelling: aan de ene kant vertegenwoordigt gebouwenverwarming een aanzienlijk deel van ons primaire energieverbruik, aan de andere kant wordt er een grote hoeveelheid restwarmte gewoon de lucht ingeblazen, onder meer door de industrie. Als we die restwarmte zouden gebruiken om de verwarmingsbehoefte te dekken, zetten we een grote stap naar een duurzame verwarming. Dat is precies wat er gebeurt in Mortsel: daar baat Warmte Verzilverd een warmtenet uit dat gevoed wordt door restwarmte van de Agfa-Gevaert fabriek.
Duurzame warmte
Het project ontstond naar aanleiding van de ontwikkeling van de woonwijk Minerve in Mortsel, waarbij promotor Revive op zoek was naar een vorm van duurzame verwarming. Gezien de nabijgelegen fabriek van Agfa-Gevaert restwarmte ter beschikking had, werd besloten om een warmtenet aan te leggen. Dat zou dan niet alleen de woonwijk bedienen, maar ook nog drie kmo’s (Opnieuw & Co, Papayoe en Triakon) en een tweede site van Agfa-Gevaert. Ondertussen is deze eerste fase in gebruik genomen. Tevens werd er een tweede aftakking gelegd naar het bouwproject Zilverkwartier, waar er 83 appartementen en een horecazaak bediend worden.
Uitbater van het warmtenet is Warmte Verzilverd, die ook instond voor het ontwerp, aanleg en onderhoud. Bovendien neemt de organisatie de commerciële aspecten voor haar rekening, zoals de facturatie en de contacten met de klanten.
Warmte Verzilverd is een samenwerkingsvennootschap van drie organisaties: twee energiecoöperaties Ecopower en ZuidtrAnt-W, en Kelvin Solutions, een studiebureau gespecialiseerd in duurzame warmte en koude. Het feit dat twee van de initiatiefnemers coöperaties zijn, geeft Warmte Verzilverd een apart karakter. In tegenstelling tot warmtenetten die worden uitgebaat door nutsbedrijven of energieleveranciers, is de verhouding tussen uitbater en afnemer hier meer dan een standaard leverancier-klantrelatie. Gebruikers kunnen immers lid worden van de coöperatie en zo inspraak krijgen in de koers van de organisatie.
Restwarmte benutten
Agfa-Gevaert beschikte al over een eigen warmtenet voor warmteterugwinning binnen de industriële site. Er bleef echter altijd nog een overschot, dat moest worden afgeblazen. Dat bood de mogelijkheid voor Warmte Verzilverd om een aftakking te maken op het interne net van Agfa-Gevaert, om zo de eigen klanten te bevoorraden. Het hart van de installatie is een pompstation waar enerzijds de aftakking vanuit de fabriek toekomt, en anderzijds de primaire kring van het eigen warmtenet vertrekt. Beide netten zijn gescheiden door middel van een warmtewisselaar. Het pompstation is uitgerust met twee warmtewisselaars, waarvan er telkens een in bedrijf is, met de andere als back-up. Om de schommelingen in het debiet op te vangen, is er ook een buffervat van 25.000 liter. Voor het drukbehoud werden er twee automatische expansievaten met variabele druk geplaatst. De keuze voor dit type was ingegeven door overwegingen van plaats: vaten met constante druk zouden te groot worden.
Vanuit het pompstation vertrekt een kring van ondergrondse stalen leidingen naar de Minerve-wijk en de overige afnemers. Deze leidingen werden aangelegd via horizontale boringen, zodat de straten niet moesten worden opgebroken, wat de hinder aanzienlijk verminderde. De industriële klanten, de kmo’s en de rijwoningen zijn via een onderstation aangesloten op het net. Voor de appartementen is er een onderstation dat een circulatieleiding bedient, waarop de individuele appartementen dan verbonden zijn via een afleverset. Deze afleverset zorgt voor verwarming en sanitair warm water. Dat laatste gebeurt volgens het doorstroomprincipe met een platenwisselaar. Voor verwarming zijn de woningen uitgerust met vloerverwarming, die gevoed wordt door een mengregeling op temperatuur.
De tweede aftakking naar het Zilverkwartier gaat direct vanuit de Agfa-Gevaert site naar de kelder van het gebouwencomplex, en bedient een onderstation. Vanuit het onderstation vertrekt er een combilus die de verschillende appartementen bedient via afleversets. Zowel de onderstations als de afleversets worden beheerd door Warmte Verzilverd. De afleversets zijn bemeterd en kunnen vanop afstand gemonitord worden. Dat is niet alleen handig voor de kostenverdeling, maar zo kunnen fouten ook direct gedetecteerd worden. Een snelle service bij reparatie is immers cruciaal voor het succes van een dergelijk project. Voor de aanleg van de ondergrondse leidingen werd een beroep gedaan op firma Denys, terwijl Spie het bovengrondse gedeelte voor zijn rekening nam, zoals de bouw van het pompstation, de onderstations en de verdeelinstallatie. De binneninstallatie van de woningen werd verzorgd via de bouwpromotoren en was toevertrouwd aan Sanitechniek voor Minerve en Belcotec voor het Zilverkwartier.
Een van de voordelen van dit project is dat de warmte geleverd wordt door een continu industrieel proces, en dus 24/7 beschikbaar is. Het pompstation is wel voorzien van wachtflenzen waar een noodketel op kan worden aangesloten, mocht de toevoer vanuit de fabriek ooit uitvallen. Dat is echter een bijzonder onwaarschijnlijk scenario. Omdat het om restwarmte gaat, is de prijszetting ook onafhankelijk van schommelingen van de energieprijs. Warmte Verzilverd heeft haar afnemers dus kunnen verzekeren dat de voorschotten niet zullen stijgen, in tegenstelling tot traditionele energieleveranciers.
Plannen voor de toekomst
Op dit ogenblik bevoorraadt Warmte Verzilverd 159 woningen (16 huizen en 143 appartementen), 3 kmo’s en een industriële afnemer. In 2021 bedroeg de totale warmtelevering 5 GWh, waarvan de industriële vestiging van Agfa-Gevaert het leeuwendeel voor haar rekening nam. Tegen 2026 wil de organisatie naar 350 woningen. Dit is een haalbare ambitie, want ook de volgende fases van het Minerve-project zullen op het warmtenet worden aangesloten; de verdeelleidingen liggen al klaar. Verder wordt overwogen om een reeks oudere woningen op het net aan te sluiten. Het net werkt immers met een vertrektemperatuur van 80°C. Dat is niet alleen voordelig voor SWW-comfort, het biedt ook de mogelijkheid om woningen met traditionele warmtesystemen te vergroenen, zonder dat er ingrijpende renovaties nodig zijn.
Op administratief vlak heeft Warmte Verzilverd een kanttekening bij de valorisatie van restwarmte in de EPB-regelgeving. Op dit ogenblik wordt gerekend met een primaire energiefactor van 0,7. Nochtans zou men kunnen aanvoeren dat deze warmte koolstofneutraal is. Weliswaar wordt ze geproduceerd op basis van fossiele brandstoffen, maar dat proces staat volledig los van de warmtebehoefte van de gebouwen. Agfa-Gevaert zou deze warmte sowieso produceren, of er nu een warmtenet is of niet. Met andere woorden, de woningverwarming veroorzaakt geen bijkomende CO2-uitstoot. Door oudere minder efficiënte woningen op het warmtenet over te schakelen, kan men zo dus heel wat uitstoot vermijden, zonder risico’s op comfortverlies.
Door Alex Baumans
