FEDERATIES
Install Magazine 977 – mei 2021
Van gas af
VCB Webinar over aardgasloze toekomst
We moeten af van fossiele brandstoffen in gebouwen, zoveel staat vast. Voor nieuwbouw komt dit in de praktijk neer op bouwen zonder aardgas, veruit de meest toegepaste fossiele brandstof. De Vlaamse regering heeft een eerste stap in deze richting gezet, door aardgas niet meer toe te laten voor hoofdverwarming in grote woningprojecten. Hoe zo een gasloze toekomst eruit kan zien, werd toegelicht op een webinar van de Vlaamse Confederatie Bouw (VCB). Marijke De Meulenaer (VEKA) gaf het standpunt van het beleid, Jan Caerels (Techlink) ging in op de technische kwesties en Wim Boydens van het gelijknamige studiebureau gaf voorbeelden van wat er in de praktijk mogelijk is.
Beleidskader duurzame verwarming
Om te voldoen aan de verplichtingen van het Akkoord van Parijs, heeft Vlaanderen een energie- en klimaatplan opgesteld, als onderdeel van het nationale energie en klimaatplan. De krachtlijnen hiervan zijn: energie-efficiëntie en decarbonisatie (met meer gebruik van hernieuwbare energie), maar ook de verzekering van de energiebevoorrading; innovatie en het behoud van de concurrentiepositie, en de uitbouw van een interne energiemarkt.
Als men dan kijkt hoe de energie-efficiëntie van woningen verbeterd kan worden, dan hebben twee maatregelen een bijzonder grote impact: het stimuleren van woningrenovatie bij een overdracht (verkoop, erfenis...) en het optimaliseren van de verwarmingsinstallatie, door modernisering en/of nauwkeurigere instellingen. Er staan immers nog heel wat ketels te draaien die niet voldoen aan de rendementseisen, of toch tenminste kunnen vervangen worden door zuinigere alternatieven. Bovendien zijn vele installaties overgedimensioneerd en/of slecht afgesteld.
Om de kwaliteit van de installaties te verbeteren, kan men de regeling van de periodieke controle benutten. Er zijn heel wat gegevens over het ketelpark beschikbaar, op basis van de controleverslagen. Daar wordt tot nu toe nog weinig mee gedaan. Door de voortschrijdende digitalisering kan men die gegevens beter doorzoekbaar en beschikbaar maken. Men kan de keuringsgegevens bijvoorbeeld koppelen aan de woningpas, zodat alle geïnteresseerden er toegang toe hebben en zich een beeld kunnen vormen van hoe de installatie presteert. Om eindklanten te helpen bij hun moderniseringsproject, heeft VEKA ook een beslissingsboom online gezet, waarmee woningeigenaars het optimale pad kunnen bepalen.
Als concrete maatregel is er het verbod op aardgas als hoofdverwarming in grotere woonprojecten. Daarnaast denkt de Vlaamse overheid aan een verbod op stookolie bij nieuwbouw of ingrijpende energetische renovatie, zowel voor woningen als voor niet-woningen. Op dit ogenblik is deze beslissing nog niet omgezet, en beschikken we nog alleen over voorlopige teksten. Verwacht wordt wel dat dit verbod zal ingaan voor vergunningen vanaf 1 januari 2022.
Gezien er in Vlaanderen nog amper stookolie wordt toegepast in nieuwbouw, zal de impact van deze maatregel eerder beperkt zijn. Een vervangingsverbod van stookolieketels ligt ook op tafel, wat een veel groter effect op de markt zal hebben. Dit zit echter nog in de fase van het haalbaarheidsonderzoek. Concrete gegevens over of en hoe zo een verbod zou werken in de praktijk, zijn nog niet bekend.
Beleid moet saai zijn
Jan Caerels van Techlink gaf een overzicht van de technische uitdagingen van de energietransitie. Om volledig over te stappen op hernieuwbare energie moet men op een of andere manier het tijdsverschil tussen pieken in aanbod en pieken in de vraag kunnen overbruggen. Dat zijn technische vragen, waarop ongetwijfeld de techniek een antwoord kan bieden. De energietransitie is echter geen louter technisch probleem, maar een maatschappelijk. Als we de doelstellingen willen halen, moet het renovatietempo drastisch naar omhoog, wat op zijn beurt betekent dat de burgers moeten aangezet worden tot actie. Er is dus een belangrijke psychologische component, die wel eens vergeten wordt.
Jan Caerels verwees hier naar de ondoordachte regeling van de terugdraaiende teller. Dat heeft heel wat wantrouwen gecreëerd bij de eindklanten ten opzichte van de overheid. Daardoor is er weerstand ontstaan tegen de invoering van de digitale teller, wat de invoering van de slimme elektriciteitsnet op de helling zet. Bovendien is de belangstelling voor PV-panelen helemaal ingezakt, hoewel ze nog steeds een interessante investering zijn. De perceptie is echter ontstaan dat je er als particulier je broek aan scheurt. Zo hebben ondoordachte steunmaatregelen de energietransitie eerder vertraagd dan geholpen.
Techlink pleit dus voor een consequent beleid, gebaseerd op feiten. Dat is misschien saai, en biedt politici minder kans om uit te pakken met spectaculaire initiatieven. Daarentegen garandeert het de voorspelbaarheid die nodig is om investeringsbeslissingen te nemen.
Blij met fossielvrij
Tot slot sprak Wim Boydens van het gelijknamige studie- en architectenbureau uit de praktijk. Bouwen zonder fossiele brandstoffen is immers geen science fiction; de technieken bestaan al en het studiebureau Boydens heeft al een mooi palmares op dat vlak. Een recente realisatie is de renovatie van de Gare Maritime in Brussel, die meermaals bekroond werd.
Een terugkerend thema in zijn uiteenzetting was het belang van simulaties. Koolstofneutrale gebouwen maken gebruik van diverse systemen (warmtepompen, zonne-energie, soms nog back-up ketels...). Het concept moet dus zorgvuldig voorbereid worden, zodat alle puzzelstukjes in elkaar passen. Dat gaat best via een gedetailleerde simulatie, niet alleen om verschillende basisconcepten met elkaar te vergelijken, maar ook om de wisselwerking tussen de technieken in te schatten.
Verder moet men breder zien dat het gebouw alleen. Om koolstofneutraal te werken, moeten de energiestromen zoveel mogelijk in balans zijn. Dat hoeft echter niet altijd op het gebouwenniveau te zijn. Door middel van warmtenetten kan men vraag en aanbod ook op buurtniveau in evenwicht brengen. Warmtenetten zijn ook een goede manier om gebruik te maken van eventuele restwarmte, bijvoorbeeld uit de industrie.
Om eventuele dalen in het aanbod aan hernieuwbare energie op te vangen, zal er in soms een back up ketel nodig zijn. Hoe groot die noodzaak is, hangt af van geval tot geval. Een ziekenhuis zal een hogere graad van bedrijfszekerheid vragen dan een kantoor. Bovendien hoeft zo een ketel niet op fossiele brandstof te werken. Biomassa een optie, maar in de nabije toekomst zal dat ook kunnen op groene brandstof, in de eerste plaats waterstof. Dat is echter geen mirakeloplossing. Er zijn nog andere sectoren die op waterstof rekenen om hun CO2-uitstoot te verminderen, in de eerste plaats de industrie en de luchtvaart. Die behoefte zal de prijs voor groene waterstof bepalen. Het is dus onwaarschijnlijk dat het een goedkope oplossing voor gebouwen wordt.
Door Alex Baumans
