WARMTEPOMPEN
Install Magazine 961 – juni 2019

Geothermische warmtepomp voor rijwoning

Boring uitgevoerd in achtertuin

Waar een wil is, is een weg. Dat bewijst het renovatieproject van een rijwoning in Jette, in de schaduw van het Atomium. De opdrachtgevers kozen resoluut voor een geothermische warmtepomp als duurzame oplossing. De meest geschikte plaats voor de boring was de achtertuin, die echter niet rechtstreeks van op de straat te bereiken was. Daarom werden de grote middelen ingeschakeld: de boormachine werd met een kraan over de woning heen getild.

Kiezen voor duurzaamheid

Bij de eerste plannen van de renovatie stond het voor de eigenaars vast dat het om een duurzaam verwarmingssysteem moest gaan. De woning was uitgerust met een stookolieketel, die aan vervanging toe was. Oliestook zagen de opdrachtgevers niet als een toekomstgerichte oplossing, zodat ze uitkeken naar een alternatief. De opdrachtgevers wilden zoveel mogelijk af van fossiele brandstoffen, zodat de keuze voor een warmtepomp snel gemaakt was. Daarbij werd de voorkeur gegeven aan een geothermisch systeem, omwille van technische en praktische overwegingen.

Op technisch vlak levert een geothermische warmtepomp een hoger rendement op jaarbasis dan een lucht-water warmtepomp. Daarnaast is er de mogelijkheid tot passieve koeling. Dat verhoogt enerzijds het comfort door de oververhitting van de woning in de zomer te beperken, en verhoogt anderzijds het jaarrendement in verwarmingsbedrijf, omdat de bodem geregenereerd wordt met de warmte uit de woning.

Op praktisch vlak was het hier ook minder evident om een buitenunit van een lucht-water warmtepomp te plaatsen. In de tuin of op het terras zou zo een toestel voor geluidshinder kunnen zorgen. Het dak was al grotendeels ingenomen door PV-panelen, zodat dat ook geen optie is. Een boring in de tuin was dus niet alleen een efficiënte oplossing, maar ook die met het minste hinder voor bewoners en buren.

Over het dak

In eerste instantie had men gedacht om de boorinstallatie vanop de straat doorheen de garage naar de tuin te brengen. De woning was namelijk een voormalig montage-atelier voor lusters, zodat de garage voorzien was om bestelwagens in en uit te laten rijden. Dat plan bleek echter niet haalbaar, en men moest uitkijken naar alternatieven.

Die werd gevonden in de combinatie van Nathan Systems, specialist in duurzame klimaattechniek, en boorfirma Geo Green. Deze laatste is een specialist in geothermie, met niet alleen heel wat technische bagage rond het ontwerp en aanleg van bodemcollectoren. Tevens had de firma al verschillende projecten op zijn actief in Brussel, waardoor ze goed vertrouwd was met de geldende voorschriften en vergunningen. Doorslaggevend was dat Geo Green onder meer over een hijskraan beschikte, waarmee de boorinstallatie over de woning kan worden getild en in de tuin gedeponeerd. Hiermee sloeg men twee vliegen in een klap.

Het was namelijk ook de bedoeling dat de bestaande stookolietank verwijderd zou worden, en vervangen door een betonnen regenwatertank. Daar kwam sowieso een hijskraan voor aan te pas, zodat de extra kosten voor het transport van de boorinstallatie beperkt konden blijven. Geo Green stond zowel in voor de afwikkeling van de boring, als voor de verwijdering van de stookolietank. Dat laatste moet volgens strenge regels gebeuren om het risico op bodemverontreiniging te vermijden. Tevens inspecteerde het bedrijf de bodem op eventuele sporen van olielekken. In dit geval was alles in orde, en konden de werken vlot verlopen.

Het plaatsen en weghalen van de boorinstallatie vergde wel enige organisatie. Zo moest niet alleen de straat geblokkeerd worden, maar men moest een parkeerverbod instellen over een grote lengte, om het werfverkeer de nodige manoeuvreerruimte te bieden. Bovendien liep die zone over twee gemeentegrenzen (Jette en Brussel) wat de administratieve kant van de zaak nog compliceerde. Geo Green was echter vertrouwd met de procedures in Brussel, zoals het webplatform Osiris voor de inname van het openbaar domein, zodat alles relatief vlot geregeld kon worden.

Modernisering van de installatie

Bij de renovatie hoefde er weinig aan de bouwschil te gebeuren. Het ging om een rijwoning; de warmteverliezen door de zijgevels waren dus erg laag. De ramen waren al vernieuwd, zodat men kon volstaan met de dakisolatie op 20 cm te brengen. De hele woning werd voorzien van vloerverwarming. Omdat de beschikbare inbouwhoogte beperkt was, koos installateur Geert Braeckman voor het Uponor Minitec-systeem, waarvoor 3 cm inbouwhoogte volstaat. In sommige kleinere ruimtes was er onvoldoende vloeroppervlak, zodat er een aanvullende wandverwarming geplaatst werd, met het Uponor Siccus-aanbod.

Geert Braeckman voerde ook de warmtepompinstallatie uit, met technische ondersteuning door Nathan, onder meer voor de dimensionering. Het gaat om een Alpha-Innotec WZS V 92K3M met een modulerend vermogen van 2-9 kW, aangesloten op twee dubbele boringen van 115 m in de tuin. Dit toestel is voorzien van een geïntegreerde SWW-boiler van 185 liter en een ingebouwde passieve koeling. Door de modulerende werking wordt het vermogen afgestemd op de behoefte, wat het jaarrendement verhoogt. Een totale seizoensefficiëntie van 600% is realistisch haalbaar. De warmtepomp heeft trouwens een A++ klasse energielabel voor verwarming en A-klasse voor SWW (profiel XL). Een modulerende regeling betekent ook langere looptijden met minder start-stopcycli, zodat er minder kans is op storingen. De WZS V-serie in bijzonder compact: alles past op een halve vierkante meter, wat vergelijkbaar is met een grote diepvries. Bovendien gaat de installatie vlot, omdat alle elementen al af fabriek onder dezelfde omkasting zijn aangebracht.

Door Alex Baumans