FEDERATIES
Install Magazine 947 – februari 2018
Gas in de energiemix van morgen
Tweede Gasday van gas.be over de toekomst van de energievoorziening
In het eerste panelgesprek benadrukte Samuele Furfari (derde van links) het belang van de opties open te houden qua energiebeleid, omdat niemand echt weet wat de toekomst zal brengen.
In het tweede panelgesprek stelde Christophe Leroy (tweede van links) dat de energietransitie met de huidig beschikbare technieken zal moeten gebeuren. Als we hopen op een technische doorbraak, riskeren we te laat te komen.
Hoe zal de energiemix eruit zien in een koolstofarme maatschappij, en speelt gas daar een rol in? Dat was de centrale vraag op de tweede Gasday, een evenement van gas.be dat ongeveer 180 geïnteresseerden aantrok. De uitdaging is niet min: hoe komen we tot een energiebevoorrading die duurzaam is, leveringszekerheid biedt en bovendien nog betaalbaar blijf?. Een wonderoplossing bestaat niet, het zal een mix van verschillende bronnen worden. Naar alle waarschijnlijkheid zal gas daar nog een hele tijd een deel van uitmaken.
Koffiedik kijken
Voorspellingen zijn moeilijk, zeker als het de toekomst betreft. Deze boutade omschrijft best de openende uiteenzetting van Samuele Furfari (ULB). Deze laatste is een oudgediende van het Europese energiebeleid. Hij merkte op dat door de jaren heen, gereputeerde kennisinstellingen herhaaldelijk de bal hebben misgeslagen. Telkens opnieuw kwamen we in situaties terecht die niemand had voorspeld. Hij verwees daarbij naar de huidige olieprijzen. Traditioneel schoten die de hoogte in zodra er problemen in het Midden-Oosten opdoken. Nu staat die regio al jaren in rep en roer, terwijl olie relatief goedkoop blijft, wat haaks staat op alle voorgaande scenario’s. We mogen dus niet al te voortvarend voor een bepaalde oplossing kiezen. In het verleden zijn er al drastische acties genomen, gebaseerd op vooruitzichten die later ongegrond bleken. De voorzichtige keuze is om een waaier aan opties open te houden.
Na deze algemene inleiding ging een reeks experten in op verschillende aspecten van de problematiek. We geven enkele algemene krachtlijnen.
Eigenheid van de verwarmingssector
Hoewel er soms vlot van uitgegaan wordt dat binnen afzienbare tijd alles elektrisch zal verlopen, blijkt dat aardgastoepassingen toch van een andere omvang dan elektriciteit. Als we kijken naar de vraag naar eindenergie in België, dan is elektriciteit goed voor 19%, terwijl aardgas 29% vertegenwoordigt. Bovendien wordt nog eens ongeveer een kwart van de elektriciteit opgewekt op basis van aardgas. Om dat alles te vervangen door hernieuwbare energie, is er enorm veel extra capaciteit nodig.
Daarnaast kennen beide verdeelnetten een ander verbruikspatroon. Waar het elektriciteitsnet in 2016 op een vrij constant vermogen van 14 GW draaide, kende het aardgasnet een aanzienlijke schommeling. In hartje zomer was het vereist vermogen aan gas vergelijkbaar met dat voor elektriciteit; in het stookseizoen steeg de behoefte echter steil naar 57 GW. Zelfs al gaat men uit van een dalend gasverbruik voor verwarming, dan zal het nog niet eenvoudig zijn om een elektriciteitsnet op te zetten dat die schommelingen aankan. Een volledige overstap op elektriciteit zal dus niet voor morgen zijn.
Hoe groen is elektrisch?
Elektriciteit is maar zo duurzaam als de manier van opwekken. In dit verband moet men opletten voor de impact van de kernuitstap. Als de gemiddelde uitstoot per kWh sterk stijgt, zal een elektrificatie van vervoer en verwarming eerder leiden tot een verhoging van de totale CO2-productie in plaats van een verlaging. Een verdere complicatie is dat de CO2-uitstoot van de elektriciteitsproductie varieert in de tijd: door het hogere aandeel PV is elektriciteit groener in de zomer dan in de winter. Het is dus niet correct om het totale verbruik op jaarbasis te nemen en dat met een gemiddelde waarde te vermenigvuldigen. Men moet integendeel kijken naar het ogenblik wanneer de elektriciteit verbruikt wordt en wat dan de CO2-uitstoot per kWh is. Elektrische verwarmingsystemen zoals warmtepompen zullen onvermijdelijk het meest verbruiken als het aanbod van hernieuwbare energie het laagst is, en dus de schadelijke uitstoot per kWh het hoogst. Dit relatief hoge aandeel van grijze elektriciteit moet in rekening worden gebracht als men naar de totale milieu-impact kijkt.
Anderzijds zijn er ook manieren om de gasbevoorrading te vergroenen, in de eerste plaats door gebruik te maken van biogas op basis van landbouwafval of andere biomassa. In Frankrijk en Duitsland worden deze technieken al op grotere schaal toegepast. In België staat dit nog in de kinderschoenen. Bovendien stimuleert onze wetgeving dat biogas hoofdzakelijk gebruikt wordt voor elektriciteitsproductie. Het is echter perfect mogelijk om biomethaan te produceren dat in het aardgasnet kan worden geïnjecteerd, zodat het voor een brede waaier van toepassingen kan worden ingezet.
Groen gas voor energie-opslag
Energie uit windturbines en zonnepanelen kampt met enkele fundamentele problemen. De productie is onregelmatig en de pieken in productie vallen zelden samen met de pieken in het verbruik. Naarmate men meer productievermogen installeert, groeit ook de overcapaciteit. Zonder opslag moet men dan ook de productie afschakelen, wat bekend staat als RES curtailment. Met Power to Gas-technieken is het echter mogelijk om die overtollige energie op te slaan in de vorm van gas, zodat er minder RES curtailment is.
Power to Gas verloopt in twee stappen. Eerst gebruikt men groene elektriciteit om waterstofgas te produceren door elektrolyse. Dat waterstof wordt dan gemethaniseerd met behulp van CO2. Dit synthetisch methaan is een interessante vorm van energie-opslag omdat de energie-inhoud niet vermindert met de tijd. Verder is de opslagcapaciteit aanzienlijk hoger dan bij batterijen, zonder dat er speciale technische ingrepen aan het bestaande net nodig zijn. Per kilometer gasnet kan men tussen 250 en 1800 kWh opslaan, gewoon door de druk te variëren. Op dit ogenblik heeft Fluxys een opslagcapaciteit van 8 TWh in gas, vergeleken met 0,005 TWh elektriciteit. Waar elektrische opslag in batterijen zinvol kan zijn om een periode van een dag of een nacht te overbruggen, kan men met gas denken aan seizoensopslag, waarbij het overschot van de zomer gebruikt wordt in de winter. Gas is tevens een veelzijdige energiedrager: het kan gebruikt worden in elektriciteitscentrales, WKK-installaties, voor verwarmingstoepassingen en voor transport.
Mobiele toepassingen
Overschakelen op aardgas is een van de meest effectieve manieren om de uitstoot van de transportsector naar omlaag te krijgen. Daarbij gaat het niet alleen om CO2, maar in de eerste plaats om nog meer schadelijke emissies zoals fijn stof of zwavel. Vergeleken met elektrificatie zijn de technische omschakelingen en investeringen beperkt, terwijl het een goed alternatief is voor diesel in bussen of vrachtwagens. Ook in de scheepvaart wordt zware stookolie meer en meer vervangen door aardgas.
Gas blijft nog een tijd onmisbaar
De conclusie is dan ook dat gas nog een hele tijd een rol zal spelen in de energiebevoorrading. Het klassieke gasnet voor verwarming is een aflopende zaak, naargelang meer gebouwen zullen overschakelen op alternatieven zoals warmtenetten of warmtepompen. Daar staat tegenover dat gas interessante mogelijkheden biedt om op korte termijn de uitstoot van heel wat toepassingen te doen dalen. Men kijkt dat vooral naar transport maar ook in de verwarmingsector is er een aanzienlijk moderniseringspotentieel. Gas kan ook gebruikt worden als opslagmethode voor groene elektriciteit. Een doordacht beleid mikt op een combinatie van energiedragers, waar gas een van is.
Door Alex Baumans
De verschillende types van hernieuwbaar gas.
