EVENEMENTEN
Install Magazine 1001 – november 2024

Warmtepompsector behoudt het vertrouwen

Heat Pump Forum van EHPA

De stemming op het forum van de EHPA, de vereniging van de Europese warmtepompsector was, ondanks alles, positief. De sector heeft weliswaar de hooggespannen verwachtingen niet kunnen waarmaken, maar behoudt het vertrouwen in de toekomst. Warmtepompen hebben immers bewezen dat ze een wezenlijke bijdrage leveren tot de decarbonisering van de EU, en dat is tot nader order nog altijd het uiteindelijke doel. Het komt er voornamelijk op aan om de juiste randvoorwaarden te creëren om deze techniek kansen te geven.

Een sleutelrol in decarbonisering

Het Heat Pump Forum is een evenement van EHPA en bracht ongeveer 250 vertegenwoordigers van de industrie, beleid en kennisinstellingen samen in Brussel om van gedachten te wisselen over de toekomst van warmtepomptechniek. Hoogtepunt was de ceremonie van de Heat Pump Awards, waar de meest verdienstelijke warmtepompprojecten in Europa bekroond werden. Het Heat Pump Forum heeft ook een Belgische kant. De huidige voorzitter van EHPA is namelijk Patrick Crombez van Daikin.

In zijn openingstoespraak schetste Patrick Crombez het verschil met het forum van 2023. Toen was de sector in volle euforie: de markt explodeerde, er werd volop geïnvesteerd in productiecapaciteit en de energietransitie in verwarming leek binnen handbereik. Dat is anders uitgedraaid. Toch verliest de sector de moed niet. De algemene terugval van de markt heeft immers minder te maken met tekortkomingen van de techniek zelf. Er staan miljoenen warmtepompen in Europa te draaien, die elke dag een aanzienlijke besparing in fossiele brandstoffen realiseren. De remmende factoren zijn extern, in de eerste plaats de prijsverhouding tussen gas en elektriciteit. Als de juiste randvoorwaarden gecreëerd worden, kan de warmtepomptechniek ten volle haar rol spelen in de decarbonisatie van gebouwen.

In een aantal panelgesprekken ging een reeks experts in op onderwerpen zoals warmtepompen in de industrie, in meergezinswoningen, de wisselwerking met de elektriciteitsnetten, invloed van AI, financieringsmogelijkheden…. Een terugkerend thema was de sleutelrol van warmtepomptechniek in de energietransitie.

Zo wordt proceswarmte in de industrie voor het overgrote deel opgewekt door fossiele brandstoffen. Een van de manieren om dat verbruik te verlagen is, inzetten op warmteterugwinning. Dat betekent haast automatisch het gebruik van warmtepompen om restwarmte op te waarderen tot het gewenste niveau.

Ook in de overschakeling op groene elektriciteit en de daarmee verbonden problemen van netcongestie kunnen warmtepompen een rol spelen. Ze zijn immers een goede manier om pieken in de elektriciteitsproductie op te vangen door elektriciteit op te slaan als warmte. Op die manier is de uitrol van warmtepompen niet zozeer een belasting voor het net als wel een stabiliserende factor.

Nood aan een energiebeleid

Zoals werd geopperd in een van de panels: de technische problemen zijn de eenvoudigste, de echte uitdagingen liggen elders. Over de verhouding tussen de elektriciteitsprijs en de gasprijs is al genoeg gezegd. Dit is de belangrijkste hefboom om de energietransitie te doen slagen. In verband is het afwachten wat de impact van ETS2 zal zijn. In de komende versie van dit systeem van emissierechten zullen ook brandstoffen voor verwarming worden opgenomen. Dat zal aardgas en stookolie onherroepelijk duurder maken.

Dat lijkt in de eerste plaats goed nieuws voor de warmtepompsector, maar energieprijzen zijn een gevoelig politiek thema. In Frankijk ligt het protest van de Gele Hesjes nog vers in het geheugen. Tijdens de afgelopen deelstaatverkiezingen in Duitsland werd de introductie van warmtepompen gerecupereerd door populistische partijen om het beleid van de groenen te hekelen. Zo werd de warmtepomp tot een politiek symbool. Al dan niet kiezen voor een warmtepomp heeft dan minder met verwarmingstechniek te maken, maar wel met de voorkeur of afkeur voor een bepaalde partij. Dat is een onrustwekkende ontwikkeling voor de sector. Zonder maatschappelijk draagvlak zal de energietransitie niet lukken.

Op het forum werd dan ook gesteld dat de overschakeling op warmtepompen kon leren van de introductie van het aardgasnet. Toen het gasnet in Nederland werd uitgebouwd in de jaren 1960, ging dat gepaard met een grootschalige communicatiecampagne, met onder meer systematische huisbezoeken om gezinnen te informeren over de voordelen van de nieuwe energiebron. Een gelijkaardige aanpak kan de onzekerheid en de vooroordelen tegenover warmtepompen sterk verminderen. Er moeten in elk geval inspanningen gedaan worden om gezinnen een haalbaar alternatief te bieden, als de gasprijzen in de hoogte gaan door uitstootheffingen.

Maak het gemakkelijk

Een correcte prijsverhouding tussen elektriciteit en gas is slechts een deel van de puzzel. Overschakelen op een warmtepomp blijft een complex gegeven. Dat heeft niet alleen te maken met technische aspecten, maar ook met financiële en organisatorische. Vanuit verschillende hoeken werd gepleit voor mechanismen om het de gebruiker eenvoudiger te maken. De hoge investeringskost blijft een belangrijke drempel. Ieder land of gewest heeft wel zijn systeem van steunmaatregelen, maar de gebruiker moet dan wel zijn weg kunnen vinden in de verschillende regelingen.

Een mogelijke oplossing zijn as-a-service en/of leasing formules. Dat verlicht de financiële lasten voor de eigenaar, omdat de investering gespreid wordt over verschillende jaren. De gebruikers hoeven zich ook geen zorgen te maken over de technische of administratieve aspecten: ze hebben een aanspreekpunt voor alles, van het ontwerp over de plaatsing tot de dienst-na-verkoop en facturatie.

Als men warmtepompen wil benutten om het elektriciteitsnet te helpen balanceren, is er ook een aangepaste organisatie nodig. Het is weinig waarschijnlijk dat elke individuele gebruiker zich zal omscholen tot trader op de energiemarkt om zijn installatie optimaal aan te sturen in functie van de elektriciteitsprijs. Het is efficiënter als de gebruikers in een systeem stappen waarbij een groot aantal warmtepompen centraal worden aangestuurd. Dat is eenvoudiger voor de individuele eigenaars, en heeft een groter effect op de balancering van het elektriciteitsnet. Voorwaarde is natuurlijk dat het comfort gegarandeerd blijft. Er moet ook een zeker voordeel voor de gebruikers zijn, om hen te overtuigen bij zo een systeem aan te sluiten. De praktijk in Frankrijk bewijst dat deze aanpak kan werken.

Bij dat alles moet de wetgeving mee willen, en die is doorgaans een hinderpaal voor innovaties. Zo bleek in Duitsland een leasingformule niet van de grond te komen, omdat de bestaande subsidieregelingen alleen voor individuele eigenaars golden. Er is dus beleidsmatig nog heel wat werk aan de winkel.

Door Alex Baumans

Foto’s: EHPA