FEDERATIES
Install Magazine 998 – mei 2024

Van ATTB tot Climafed

Nieuwe naam en structuur voor vereniging

In 1973 werd de Associatie van Thermische Technieken in België (ATTB) opgericht als de vereniging van leveranciers van verwarmingsketels in ons land. Aanvankelijk was het een gespecialiseerde sectorvereniging die zich hoofdzakelijk bezighield met het verzamelen van marktgegevens van de ketelverkoop. Gaandeweg sloten meer en meer specialiteiten zich bij de vereniging aan (rookgasafvoer, hydraulische installaties, hernieuwbare energie…) en verschoof ook de rol van ATTB naar een brede sectorvereniging informatieplatform. Ondertussen zitten we volop in de energietransitie. ATTB wil hier haar verantwoordelijkheid opnemen, wat ook een aangepaste organisatie vraagt. Om dat in de verf te zetten onderging ATTB een grondige hervorming tot Climafed.

Van technieken tot toepassingen

De oorspronkelijke structuur van ATTB bestond uit secties die telkens een technische specialisatie groepeerden (verwarmingsketels, rookgasafvoer, meetapparatuur….). Dat had zijn zin vanuit de oorspronkelijke opzet van de vereniging als marktobservatorium. Naarmate de omstandigheden veranderden, beantwoordde dit steeds minder aan de rol die ATTB opnam. In een wereld waarin meer en meer wordt gedacht in termen van ecosystemen en totaaloplossingen had de vereniging een aangepaste structuur nodig. Dat hing ook samen met een bredere opvatting van het doel van de vereniging: optreden als vertegenwoordiger en spreekbuis van de sector met de bedoeling om de energietransitie te ondersteunen. Zo ontstond Climafed.

In plaats van te denken vanuit de technieken, is Climafed georganiseerd volgens toepassing. Er zijn drie grote toepassingsgebieden: Residentiële nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie, Residentiële vervanging en renovatie, en tenslotte Collectieve en niet-residentiële projecten. Deze indeling werd gekozen omdat elk segment een eigen aanpak vergt. Oplossingen die aangewezen zijn in nieuwbouw zijn daarom niet altijd geschikt voor renovatie, in grotere projecten komen andere technieken van pas dan op de residentiële markt. Binnen elk segment wordt wel gekeken naar een totaalaanpak, dus niet alleen verwarming maar ook koeling, ventilatie, hydraulica en ook service en ondersteuning. De aanbevelingen en position papers van de vereniging zullen ook vanuit die logica vertrekken. Zo vermijdt men een eenzijdig technische benadering maar komt men integendeel tot een globale oplossing.

Urgente klimaatactie is nodig

De nieuwe naam werd voorgesteld op een evenement in de vestiging van Buildwise in Zaventem. Keynote spreker was klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele. Hij zette helder uiteen wat de effecten van de aardopwarming zijn en waartoe dit kan leiden als we niet ingrijpen. Het verband tussen het gehalte aan CO₂ in de atmosfeer en de stijgende temperaturen is onmiskenbaar. Die gegevens vormen ook de basis voor het streefcijfer van een opwarming met 1,5°C en koolstofneutraliteit tegen 2050. Dat laatste is nodig om de aardopwarming binnen de perken te houden, zodat we gevolgen ervan nog kunnen beheersen.

De rol van verwarming

In het aansluitende panelgesprek ging een reeks van vertegenwoordigers van de sector (Patrick Bougard, Christophe Leroy, Patrick O, Walter Van Dael, Alain van Langeraert en Yves Vanpoucke) in gesprek met Jean-Pascale van Ypersele over de uitdagingen van de energietransitie. Het energieverbruik van gebouwen speelt daarin een cruciale rol. België heeft een sterk verouderd patrimonium, zodat er een hele inhaalbeweging nodig is. Heel wat woningen dateren nog van voor de Tweede Wereldoorlog. De aantallen verschillen per gewest: in Vlaanderen is dat 28%, in Wallonië 53% en in Brussel zelfs 70%. Die allemaal koolstofneutraal krijgen, wordt een hele klus.

Bovendien had de sector weinig opbeurende cijfers te melden. Elektrificatie is de meest aangewezen manier om de uitstoot van gebouwenverwarming te doen dalen, anders gezegd overschakelen op warmtepompen. Waar men over het algemeen gerekend had op een stijgende markt, is deze beweging echter stilgevallen. Dit is geen puur Belgisch fenomeen, maar speelt zich af in heel West-Europa. De afgelopen jaren hebben fabrikanten sterk geïnvesteerd in de verhoging van de productiecapaciteit om de verwachte stijging van de markt aan te kunnen. Nu de markt krimpt, draaien die nieuwe productielijnen nauwelijks de verwachte volumes.

Beleidskeuzes nodig

Daarom dringt Climafed aan op duidelijke beleidskeuzes voor een decarbonisatie van de verwarmingssector, met een einddatum voor fossiele brandstoffen. Tegelijk moet er ook een beter evenwicht komen tussen de prijs van fossiele brandstoffen en die van elektriciteit. België is op dat vlak een van de slechtste leerlingen in Europa, met als gevolg dat overschakelen op een warmtepomp amper loont. Een verschuiving van de lasten naar fossiele brandstoffen is een eerste voorwaarde om de energietransitie te doen slagen.

In het panel werden nog andere randvoorwaarden aangehaald. Het hele traject van omschakeling op hernieuwbare energie moet eenvoudiger worden voor de eindklant, die nu nog te veel verloren loopt in een wirwar van voorschriften en premiesystemen. Climafed kijkt hier in de eerste plaats naar de distributienetbeheerders, die nu een eerder passieve rol spelen als verstrekker van premies. Ze kunnen actiever worden en het renovatieproject begeleiden zodat eindklanten ontzorgd worden. Tegelijk kan men denken aan alternatieve financieringsmogelijkheden, bijvoorbeeld met afbetaling via de gerealiseerde energiebesparing om zo de investeringsdrempel te verlagen. Ook werd geopperd dat men het huidige verwarmingsconcept, dat gebaseerd is op de individuele ketel, moet reorganiseren. In plaats van elke ketel door een individuele warmtepomp te willen vervangen, kan het zinvoller zijn om over te schakelen op warmtenetten, zeker in een stedelijke omgeving.

Dan zijn er maatregelen die eenvoudig in te voeren zijn, en weinig kosten. Climafed pleit al jaren voor een ‘lage-emissiezone voor ketels’. Door gewoon de oudste ketels te vervangen door moderne exemplaren kan men een snelle winst boeken, met een minimale investering. Dat is uiteraard geen definitieve oplossing maar zou toch een belangrijke stap vooruit betekenen. Een mogelijkheid om de huurmarkt te activeren, is om de indexering van de huurprijs toe te laten in functie van het energielabel. Dit is al ingevoerd als tijdelijke maatregel tijdens de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. Een permanente versie daarvan is zeker haalbaar.

Climafed kijkt dan ook vol verwachting uit naar de komende verkiezingen en hoopt dat de nieuwe regeringen een positief beleid zullen voeren voor de energietransitie.

Door Alex Baumans

Foto’s: Climafed