EVENEMENTEN
Install Magazine 994 – november 2023
De knik in de groei
Zestiende symposium van het Warmtepompplatform
2023 leek het jaar van de definitieve doorbraak van de warmtepomp te worden. Dankzij de galopperende gasprijzen en diverse beleidsmaatregelen, zou de warmtepomp eindelijk de gasketel van de troon stoten. De aanvankelijke recordcijfers in de verkoop deden het beste verwachten, maar de realiteit draaide anders uit. Overal in Europa daalden de verkoopcijfers. In ons land lijkt de markt af te stevenen op een stagnatie, wat nog een goed resultaat is, vergeleken met de omgevende landen. De stemming op het zestiende symposium van het Warmtepompplatform was dus voorzichtig optimistisch.
Uniek kader
Het symposium van het WPP vindt traditioneel plaats in een gebouw dat met een warmtepomp is uitgerust. Deze keer was dit het NOA centrum voor outdoor living van Renson in Kruisem. Dit gebouw bood niet alleen een indrukwekkend kader, maar ook de mogelijkheid om parallelsessies te houden in de verschillende paviljoenen in de tuin. De troef van een warmtepomp als milieuvriendelijke verwarming kon niet beter in de verf gezet worden.
Tegenvallende cijfers
De warmtepomp mag dan wel overal en vanzelfsprekend zijn, zoals het motto van deze editie luidde, de echte doorbraak in de verkoop blijft uit. Uit de presentatie van Thomas Nowak van EHPA, de vereniging van de Europese warmtepompsector, bleek dat dit een algemeen fenomeen is: ook in Frankrijk, Duitsland en Polen daalt de markt. De oorzaken zijn bekend: inflatie en stijgende rentevoeten remmen de bouwactiviteit af. Als er minder gebouwd en gerenoveerd wordt, zijn er ook minder verwarmingstoestellen nodig. Nog belangrijker is de evolutie van de gasprijs, die ondertussen weer het peil van voor de Russische invasie van Oekraïne benadert. Daardoor is investeren in een warmtepomp een stuk minder interessant geworden, en is de animo om van het gas af te raken gedaald. Kijken we naar Europa, dan is de verhouding tussen de prijs van fossiele brandstoffen (in de eerste plaats gas) en elektriciteit de meest doorslaggevende factor in het succes van de warmtepomp. Het hoeft nog nauwelijks gezegd, maar in België is deze verhouding bijzonder ongunstig.
Daarmee ziet de toekomst er ook somber uit voor de decarbonisering van gebouwen. Om de doelstellingen te halen, moet de modernisering van het gebouwenbestand versnellen, terwijl we nu net het omgekeerde zien gebeuren. De consensus was dan ook dat er dringend een aanpassing van de energieprijzen nodig is, zodat de minder milieubelastende optie ook economisch de meest interessante wordt. Als we op huidige pad doorgaan, missen we zo goed als zeker de Europese doelstellingen voor de decarbonisering van de gebouwensector voor 2030.
Aan de sector zelf zal het niet liggen. Kijken we naar de investeringen in productiecapaciteit in Europa van de vooraanstaande fabrikanten, dan spreken we over een totaal van ruim vijf miljard euro tegen 2025. Het zou jammer zijn dat deze investeringen worden teruggeschroefd wegens een teleurstellende markt. Bovendien gaat het hier om geld dat werkgelegenheid in Europa creëert. De capaciteit van de installatiesector blijft een zorg, maar alles wijst erop dat dit maar een tijdelijk probleem is. De interesse van professionals om over te stappen is groot, en fabrikanten komen met installatievriendelijke systemen op de markt zodat er minder werkuren nodig zijn om een toestel te plaatsen. Kortom, de verwarmingssector is er klaar voor, nu moeten nog alleen de juiste randvoorwaarden op de markt gecreëerd worden.
Warmtepompen in bestaande gebouwen
Een ander aandachtspunt van het symposium was de toepassing van warmtepompen in renovatie. Voor nieuwbouw is een warmtepomp de meest aangewezen techniek. De meest interessante markt is echter de renovatie, temeer omdat nieuwbouw in België ondertussen zo goed als stilgevallen is. Marek Miara van de onderzoeksinstelling Fraunhofer ISE verwees de stelling dat warmtepompen niet geschikt zouden zijn voor bestaande gebouwen, naar het rijk der fabeltjes. Op Europese schaal lopen er onderzoeksprojecten in uiteenlopende types van woningen, waaruit blijkt dat warmtepompen voldoende comfort kunnen leveren met hoge rendementen, met behoud van de bestaande afgifte-installatie. Ook voor appartementsgebouwen bestaan er oplossingen. De uitdaging is nu om die technieken ter vertalen naar praktisch toepasbare installatieconcepten.
In dit verband stelde Buildwise de vraag in hoeverre lage-temperatuurverwarming echt noodzakelijk is voor een warmtepompinstallatie. Natuurlijk haalt men een beter rendement met een regime met lage temperatuur. Anderzijds zijn de warmtepompen van de nieuwere generaties in staat om hogere temperaturen te halen, in het geval van propaan zelfs tot 70°C. Bovendien is in de recentere, redelijk geïsoleerde woningen de warmtevraag beperkt, en kan er doorgaans volstaan worden met lagere stookregimes, ook voor radiatoren. Dikwijls zijn de echt hoge afgiftetemperaturen alleen nodig in enkele specifieke ruimtes, typisch de badkamer. Het kan dan zinvol zijn om alleen die situaties aan te pakken, bijvoorbeeld met directe elektrische bijverwarming of door een ander verwarmingslichaam te plaatsen, terwijl de rest van installatie behouden blijft. Om het vermogen van bestaande radiatoren bij verschillende temperatuurregimes in te schatten, heeft Buildwise een webtool ontwikkeld: Powerheat. Zo krijgt men meteen een zicht op het comfortniveau en wordt duidelijk of er een tekort dreigt in bepaalde ruimtes.
Webtool als leidraad
De eindklant zit nog met veel vragen. Om daar wat helderheid in te brengen, komt VEKA uit met een webtool, met de titel ‘Is mijn woning warmtepompklaar?’ Op basis van eigenschappen van de woning, de isolatiegraad en het SWW-verbruik krijgt men basisadvies, namelijk of een warmtepomp nu al zinvol is, dan wel dat een hybride installatie is aangewezen of dat er eerst aan aanvullende voorwaarden (meestal extra isolatie) moet worden voldaan. De resultaten kunnen dan gebruikt worden om een offerte aan te vragen bij een vakman. De tool bevat ook links naar premies, energiehuizen en gecertificeerde installateurs.
De conclusie is dat de warmtepomp zich snel ontwikkelt van een nicheproduct tot de mainstream. De bestaande beperkingen qua toepassingsmogelijkheden en capaciteit verdwijnen meer en meer. De sector is er klaar voor, nu het energiebeleid nog.
Door Alex Baumans
