FEDERATIES
Install Magazine 994 – november 2023

Bouwen aan een future proof Vlaanderen

Embuild Vlaanderen stelt visierapport voor

Elk jaar presenteert Embuild Vlaanderen, voorheen de Vlaamse Confederatie Bouw, een visierapport aan de politiek. Met het verkiezingsjaar 2024 in zicht, krijgt het rapport dit jaar extra aandacht. De toestand is namelijk niet rooskleurig. Terwijl iedereen het erover eens is dat de bouw een cruciale rol speelt in het bereiken van de energietransitie, blijft de bouwactiviteit ter plaatse trappelen. Reden genoeg voor Embuild Vlaanderen om de leiding van de Vlaamse politieke partijen te vragen naar hun plannen voor de bouwsector.

Vijf doelstellingen

Met het oog op de verkiezingen schuift Embuild Vlaanderen vijf doelstellingen naar voor in het visierapport:

Een ambitieuze groeinorm voor publieke investeringen
Efficiënte vergunningsprocedures
Een betaalbare en duurzame woning voor elk huishouden
Attractieve bouwjobs
Een toekomstgerichte bouwketen

Op de voorstelling van het rapport gingen Embuild Vlaanderen directeur Marc Dillen en milieu-econoom Johan Albrecht dieper op deze kwesties in, aangevuld met videobijdragen van de diverse partijbesturen van Vlaanderen.

Investeren in de toekomst

Als we naar het huidige investeringen in infrastructuur voor Vlaanderen kijken, dan komen we uit op ongeveer 3,6% van het bruto regionaal product. Dit is onvoldoende om de energietransitie te halen, temeer omdat we aankijken tegen een achterstand door een systematische onderinvestering in de afgelopen jaren. Embuild stelt dan ook voor om die investeringen geleidelijk op te trekken om uit te komen op 5% in 2034. Maar publieke investeringen zijn slechts een klein deel van het verhaal. Zo’n 96% van de investeringen voor de energietransitie zal van de privésector moeten komen. We moeten de overheidsinvesteringen dus eerder zien als een manier om privékapitaal te activeren. Wat dit betreft was Embuild lovend voor de één-loket aanpak voor premies, die ertoe geleid heeft dat meer particulieren de weg naar deze steunmaatregelen vonden.

Vergunningen zijn de echte stikstof

Velen maken zich zorgen dat de stikstofregels zullen leiden tot een vergunningenstop, maar de activiteit wordt nu al verstikt door een kluwen van regels. De boodschap van Embuild is duidelijk: minder plannen, meer vergunnen. We weten dat de pijplijn om tot een vergunning te komen, lang is, maar in Vlaanderen is ze dikwijls helemaal verstopt. Vanuit diverse kanten komen er bijkomende eisen (PFAS, milieu-effectenrapportage, watertoets, erfgoed, ruimtelijke ordening…), zonder het dan nog te hebben over de toekomstige Europese milieumaatregelen, die volgend Embuild een atoombom onder de procedure leggen. Johan Albrecht merkt ook op dat het beleid erg versnipperd is over de verschillende niveaus. Het is zo onduidelijk wie eigenlijk het beleid voert, dat men zich kan afvragen of er überhaupt wel een is.

Minister voor betaalbaar wonen

De betaalbaarheid van wonen is een ander zorgenkind. Alle politici vinden dit een prioriteit, maar in de praktijk zien we de woningprijzen niet dalen. Dit is een typisch Vlaams fenomeen: een gemiddelde woning is 60% duurder in Vlaanderen dan in Wallonië (295.000 euro tegenover 175.000), terwijl de inflatie en grondstoffenprijzen voor beide gewesten dezelfde zijn. Embuild zou liefst een ‘minister voor betaalbaar wonen’ in de volgende regering zien, of toch tenminste een observatorium dat alle bouwmaatregelen beoordeelt op hun impact op de betaalbaarheid. Nu worden er door verschillende instanties allerlei maatregelen genomen, elk vanuit hun eigen motivatie, zodat er niemand nog zicht heeft op de effecten van die maatregelen op de totale kostprijs. Nochtans vereist betaalbaar wonen een totaalaanpak; noch de markt, noch de overheid zullen het alleen oplossen. Een ding is zeker: het aantal vergunningen daalt, terwijl er net een inhaalbeweging nodig is.

Waar zijn de handjes?

Het tekort aan arbeidskrachten in de bouw is enorm en stijgt van jaar tot jaar. De energietransitie veroorzaakt een hogere vraag, terwijl er door de vergrijzing een grotere uitstroom is. Embuild schat dat er in 2030 een instroom van 30.000 jobs nodig is in 2030 en zelfs meer dan 50.000 in 2050. Dat zijn lang niet alleen laaggeschoolden. De nood aan midden- en hooggeschoolden groeit, en de invoering van slimme technieken en digitalisering zal dat alleen maar versnellen. De bouw is veel meer dan beton gieten. Marc Dillen opperde dat het misschien beter is om van klimaatingenieur te spreken dan van bouwkundig ingenieur. Dat dekt beter de lading, en zal misschien meer jongeren aanzetten om voor de sector te kiezen. Johan Albrecht waarschuwde er wel voor dat de werkgelegenheidsgraad opkrikken niet eenvoudig is. In Duitsland en Nederland is men daar wel in geslaagd, maar die maatregelen leidden tot veel protest en werden electoraal afgestraft.

Duurzaamheidsvisie

Bouwen gebeurt meer en meer vanuit een duurzaamheidsvisie. Die is breder dan het energieverbruik en omvat bijvoorbeeld ook aspecten zoals het beslag op de ruimte, materiaalgebruik en circulariteit. Om die visie op de totale levenscyclus te realiseren, moet men vertrekken vanuit geïntegreerde concepten zoals ‘design, build, finance and maintain’ waarbij de actoren in de verschillende fases van een bouwproject met elkaar in overleg gaan van bij de start. Embuild dringt aan op lange-termijndenken bij overheidsopdrachten. Bij aanbestedingen moet men verder kijken dan de prijs alleen en moet er ook oog zijn voor kwaliteit. Een duurzaam gebouw is er ook een dat lang meegaat en kan aangepast worden aan andere functies.

In de politiek leeft het besef dat men moet inzetten op groene technieken. Om onze toekomstige welvaart te garanderen, zijn er toekomstgerichte sectoren nodig en groene technieken behoren daar ongetwijfeld toe. Het gaat erom de pioniers te ondersteunen zodat ze kunnen doorgroeien tot marktleiders. Tevens moet er een inspanning gedaan worden om mensen bij te scholen in die technieken, zodat ze de toekomstige jobs kunnen invullen.

Werk genoeg voor een volgende regering dus, afspraak in juni 2024.

Door Alex Baumans