WETGEVING
Install Magazine 979 – oktober 2021
De situatie van normen voor HVAC in België
Wat na de intrekking van de B61- reeks?
De intrekking van de versie 2019 van de normen B61-001 en B61-002 bleef niet zonder gevolgen voor het Belgische verwarmingslandschap. Dat betekent echter niet dat er nu geen reglementen meer zijn. Via een Technisch Document werden de vorige versies van de normen opnieuw ingevoerd, met enkele aanvullingen. Bovendien wordt volop gewerkt aan nieuwe, meer toekomstbestendige normen. Reden genoeg voor Atic, de vereniging van HVAC-technici, om een stand van zaken te geven. We vatten enkele hoofdpunten ervan samen.
Intrekking van de versie 2019
Begin dit jaar werden de versies 2019 van de normen B61-001 en B61-002 over stookplaatsen ingetrokken. Dat was een weloverwogen beslissing die gedragen werd door een brede waaier van organisaties, waaronder Atic zelf, maar ook Techlink, Bouwunie, ATTB, Cedicol, Gas.be en nog diverse andere. De meest recente versie van de normen bleek immers in de praktijk onwerkbaar, zodat men best van voor af aan zou herbeginnen.
Een eerste probleem was dat de versie 2019 een aantal lacunes vertoonde. Dat had te maken met de opzet van de normen. Gezien men zo weinig mogelijk overlappingen wilde met bestaande voorschriften, werd er maximaal verwezen naar andere documenten, veelal Europese normen. Daardoor viel de nieuwe versie heel wat korter uit dan de vorige. Die aanpak had echter zijn nadelen. De normen en regels waarnaar verwezen werd, hadden soms een andere draagwijdte dan de NBN B61-reeks. Zo werd er voor de brandveiligheid doorverwezen naar het KB Brandveiligheid van 7 december 2016. Dat KB geldt echter alleen voor bepaalde types gebouwen. Voor stookplaatsen die zich in andere types gebouw bevinden, was het dus niet meteen duidelijk waarop men kon terugvallen.
Ook de verwijzing naar Europese normen bleek niet zonder problemen. In bepaalde gevallen verwijzen die immers terug naar nationale normen, terwijl die net waren opgeheven met de invoering van de versie 2019 van de B61-reeks. Bovendien past de opzet van de Europese normen niet altijd in het kader van de Belgische B61-reeks. Zo kan het gebeuren dat bepaalde voorschriften geen dwingend karakter hebben in de Europese normen, terwijl dat wel zo voorzien was in de B61-reeks. Verder is er van Europese normen niet noodzakelijk een Nederlandstalige versie beschikbaar, wat ook voor praktische problemen zorgde bij de toepassing in Vlaanderen.
Tenslotte bleken de normen in de praktijk moeilijk werkbaar. Waar de vorige versie dikwijls met vuistregels en tabellen werkte, moest men in de versie 2019 deze waardes berekenen aan de hand van formules. Dat levert nauwkeurigere waarden op, maar is tegelijk veel omslachtiger. Bovendien is het niet evident om een en ander te controleren, denken we maar aan de berekening van de effectieve doorlaat van een ventilatierooster in een stookplaats. Er was ook kritiek op de eisen voor ventilatie van de stookplaats. Die leidden al te vaak tot onrealistisch hoge debieten, wat het moeilijk maakte om een ketel binnen de regels in het beschermd volume te plaatsen. Om deze en andere redenen werd dus beslist de nieuwe versie in te trekken.
Terug naar af
Om geen regelgevend vacuüm te creëren, werd besloten om de vorige versies van de B61-reeks terug in voege te laten treden, maar dan onder de vorm van een Technisch Document. Dit type document wordt uitgegeven door NBN en heeft dus een officiële status, maar er hoeft geen openbaar onderzoek aan vooraf te gaan zodat ze meteen in werking kunnen treden. Gezien het hier om teksten ging die al vele jaren in algemeen gebruik waren, had een openbaar onderzoek sowieso weinig zin. Voor B61-001 werd gewoon de bestaande versie overgenomen, inclusief addendum. Voor B61-002 werden er op drie punten preciseringen aangebracht
- er werd afgestapt van de verplichting van een metalen buitenmantel bij concentrische lucht-rookgassystemen. Kunststof buitenbuizen zijn nu ook toegelaten.
- de maximale rookgastemperatuur van condenserende systemen werd verhoogd naar 120°C. Tijdens SWW-productie haalt men deze waarde regelmatig, en de rookgaskanalen zijn sowieso getest op 120°C. Dit sluit dus beter aan bij de realiteit op het terrein.
- voor de rookgasafvoer van gasketels vervalt de verdunningsfactor.
Wat nu?
Er wordt nu volop gewerkt aan een nieuwe versie, de B61-00x. Een fundamenteel verschil met de vorige versie is dat het zal gaan om een geïntegreerde basisnorm voor alle stookplaatsen, ongeacht de techniek, brandstof of vermogen. Er zullen wel specifieke delen zijn voor bepaalde technieken en toepassingen, maar het idee blijft dat het basisdocument alle types stookplaatsen afdekt.
Verder wordt het toepassingsgebied qua warmtegeneratoren opengetrokken. De norm moet niet alleen slaan op alle nu gangbare brandstoffen (zowel vast, vloeibaar als gasvormig) maar ook op toekomstige zoals biobrandstof of biogas, evenals synthetische zoals de diverse Power-to-X toepassingen. Men moet ook verder kijken dan de traditionele brandertechniek en rekening houden met andere types generatoren, zoals gaswarmtepompen of WKK, evenals toekomstgerichte technieken die geen gebruik maken van een klassieke verbranding met een vlam. We kunnen hier denken aan brandstofcellen, maar ook aan (vlamloze) katalytische verbranding. De norm moet technologisch open zijn, om toekomstige technieken zo weinig mogelijk te belemmeren. Tenslotte mikt men ook op een breed toepassingsveld: niet alleen nieuwbouw, maar ook renovatie of uitbreiding van stookplaatsen, vervanging van toestellen enzovoort. Het doel moet zijn om de professional een houvast te bieden in alle mogelijke situaties.
Classificatie van ketels
Sinds 29 januari 2020 de Europese NBN EN 1749:2020 ”Classificatie van gastoestellen volgens de methode van toevoer van de verbrandingslucht en afvoer van de verbrandingsproducten (types)” van kracht geworden. Deze bepaalt dus een aantal types van ketels (de bekende A, B, C) in functie van de methode van luchttoevoer en rookgasafvoer. Hoewel deze indeling in principe alleen bedoeld is voor gasketels, wordt ze in de praktijk ook vaak gebruikt voor ketels op andere brandstoffen. De nieuwe norm introduceert een reeks definities en past bestaande aan in de serie C(10), C(11), C(12), C(13), C(14), C(15). De haakjes geven daarbij aan dat het gaat om type-aanduidingen met twee cijfers als basis en niet om C1x, bijvoorbeeld. Belangrijk daarbij is dat bij sommige types zoals C(11) en C(13) de ketel en rookgasaansluiting een geheel vormen. De kanalen worden dus aanzien als een deel van het toestel en vallen onder de verantwoordelijkheid van de ketelfabrikant.
Concreet wil dat zeggen dat de CE keuring alleen geldt als de ketel met de bijbehorende aansluiting voor rookgasafvoer gemonteerd wordt. Gebruikt de installateur een ander type van kanaal (bijvoorbeeld van een andere fabrikant), dan vervalt de CE-keuring. De installateur creëert op dat ogenblik een nieuw, niet gekeurd systeem en neemt de volledige verantwoordelijkheid voor de goede werking over. In de schema’s in de norm is aan het type lijn duidelijk te zien tot waar de grenzen van het systeem (en dus de keuring) gaan.
Vlottere beschikbaarheid van normen
De normalisatie ontsnapt niet aan de digitalisering. Ook hier is een en ander gestroomlijnd met een KB van 2 februari 2021. Zo wordt het openbaar onderzoek ingekort van vijf maanden naar twee. De belangrijkste wijziging is echter dat er geen aparte bekrachtiging met een KB en een publicatie in het Staatsblad meer nodig is. De betreffende normen worden gewoon gepubliceerd op de website van het NBN en zijn dan meteen ook geldig. Dat versnelt de invoering van normen aanzienlijk. Bovendien worden Europese normen nu automatisch binnen de week overgenomen en gepubliceerd, zonder dat er een aparte bekrachtigingsprocedure of registratie nodig is. Alles is dus op de website van NBN te vinden.
Als er normen gewijzigd of ingetrokken worden, past NBN meteen de website aan. Dat wil ook zeggen dat de versies op de website altijd de meest volledige en meest recente zijn. Men hoeft dus niet meer te kijken of er latere addenda of wijzigingen zijn opgetreden. Dat alles maakt het meteen ook een stuk handiger voor de gebruiker.
Door Alex Baumans
