VERWARMING
Install Magazine 978 – september 2021

Kansen voor biogas in Vlaanderen

Potentieel voor groene warmte onbenut

Biogas-E is het platform voor anaerobe vergisting in Vlaanderen. De productie van biogas, al dan niet opgewaardeerd tot biomethaan, is een belangrijke stap in het valoriseren van afvalstromen, en kan zo bijdragen tot een circulaire economie. Bovendien kan het gebruikt worden om een aantal toepassingen voor warmte en WKK te vergroenen, om zo de energietransitie te versnellen. Jammer genoeg blijft veel van het potentieel tot nu toe onbenut. Op een webinar in het kader van het virtuele Vlaams Vergistingsforum voor 2021 ging Biogas-E in op de mogelijkheden van groene warmte.

Groene warmte miskend

De sprekers op deze eerste sessie waren Sam Tessens (Biogas-E), Hartwin Leen (Kelvin Solutions) en Mieke Decorte (European Biogas Association). In het daaropvolgende panelgesprek voegden Dirk Focroul (Fluxys) en Thomas Anné (Group Op De Beeck) zich bij de sprekers. We vatten de voornaamste conclusies voor u samen.

Een eerste punt is dat groene warmte miskend blijft in Vlaanderen. Vraagt men naar het huidige aandeel groene energie in Vlaanderen, dan zullen de meeste mensen dat sterk overschatten. De reden is heel eenvoudig: men denkt in de eerste plaats aan groene stroom. Warmte blijft buiten beschouwing, terwijl het aandeel ervan in het totale energieverbruik veel groter is. Het aandeel van hernieuwbare energie in warmte is echter bedroevend laag, en veel daarvan komt nog voor rekening van houtstook, wat, zoals bekend, andere nadelen heeft. Biomethaan heeft bewezen dat het aardgas kan vervangen. Overschakelen op hernieuwbaar gas is dus een efficiënte manier om een aantal warmtetoepassingen te vergroenen. Het is een haalbaar alternatief voor bijvoorbeeld industrieën met processen met hoge temperaturen of WKK die hun klimaatvoetafdruk willen verminderen. Of dat op lange termijn de beste oplossing zal blijven, valt nog te bezien, maar dat mag geen reden zijn om nu die snelle winst qua uitstoot te laten liggen. Ook al is hernieuwbaar gas misschien geen oplossing voor 2050, het is zeker een stap op weg naar een koolstofneutraal Europa.

Om het potentieel volledig te benutten, is er echter een aangepast wettelijk kader nodig. Nu gaat het wettelijk kader in Vlaanderen ervan uit dat het geproduceerde biogas ook lokaal moet verbruikt worden, bijvoorbeeld in een WKK. Daardoor worden de afzetmogelijkheden sterk beperkt. Beter zou zijn om het biogas ook naar andere gebruikers te kunnen transporteren. Dat kan direct via injectie in het gasnet, of indirect door middel van een warmtenet. Transport via het gasnet heeft het voordeel boven een warmtenet dat er minder transmissieverliezen zijn en dat er dus grotere afstanden kunnen overbrugd worden. Bovendien kan men gebruik maken van de bestaande infrastructuur. Dat is echter moeilijk in de te passen in de huidige regels.

Een andere wettelijke hinderpaal is dat het gebruik van groen gas niet gevaloriseerd wordt in het E-peil. De vraag of men er E-punten mee kan winnen, is echter een belangrijke factor in beslissingen in het bouwproces. Het budget gaat vooral naar technieken die E-punten opleveren. Door bijvoorbeeld het gebruik van groen gas in aanmerking te laten komen voor het verplichte aandeel hernieuwbare energie, zal er vanzelf een markt ontstaan voor groen gas. Dit is een maatregel die overheid weinig kost, maar die de rendabiliteit van biogasinstallatie kan verbeteren.

Hoeveel biogas is er beschikbaar?

Biogas wordt geen oplossing voor het energievraagstuk. Naargelang het scenario zou het hooguit kunnen instaan voor 10 tot 20% van het huidige aardgasverbruik. Het is dus zinvol om het in te zetten in die toepassingen waar het de grootste toegevoegde waarde heeft, of waar er weinig alternatieven zijn, zoals zwaar vervoer of hoge-temperatuurprocessen in de industrie. Biogasproductie is niet zozeer een bijkomende energiebron, dan wel een manier om afvalstromen te valoriseren en zo bij te dragen tot een circulaire economie. Biogasproductie is ook een bijkomende steun voor het platteland en de landbouw, omdat een afvalstof zo tot grondstof wordt. In plaats van een kost, genereert het dan een inkomen voor het landbouwbedrijf.

Om het potentieel van biogas in Vlaanderen beter in kaart te brengen, voerde Biogas-E een grondige studie uit. Een eerste vaststelling is dat sommige types grondstoffen nog nauwelijks benut worden, zoals dierlijke mest of oogstresten van gewassen. Natuurlijk staat daar ook een kost tegenover voor inzameling en recuperatie. Op basis van de studie werd Vlaanderen in drie zones verdeeld: een eerste omvat enerzijds ruwweg de provincies Oost en West-Vlaanderen en anderzijds de Antwerpse en Limburgse Kempen. Hier is er heel wat veeteelt, en kan men dus ruim beschikken over mest. Een tweede zone bestaat uit het oosten van Vlaams-Brabant en het zuiden van Limburg. Ook hier is er heel wat landbouw, maar minder veeteelt, zodat de bronnen eerder plantaardige resten zullen zijn. De as Brussel-Mechelen-Antwerpen, tenslotte is sterk verstedelijkt, zodat er weinig grondstoffen beschikbaar zijn. Op technisch vlak kan men hetzelfde type vergister inzetten in de drie zones, zij het dat de grootte van de individuele installaties zal verschillen naargelang er meer of minder grondstoffen beschikbaar zijn.

Deze studie houdt alleen rekening met afvalstromen uit de landbouw. Daarnaast is er nog een aanzienlijk potentieel voor biogas uit de behandeling van afvalwater.

Groen gas in de Europese toekomstvisie.

Biogas speelt ook een sleutelrol in de Europese Green Deal. Er wordt veel gesproken over waterstof, maar de productie daarvan moet nog op gang komen. Voor biogas beschikt men daarentegen nu al over een aanzienlijke productiecapaciteit, die nog steeds toeneemt. Het pad naar groen gas gaat dus in de eerste plaats via biogas en biomethaan. Voor 2030 wil de EU uitkomen op 11% groen gas, verdeeld over 3% groene waterstof en 8% biomethaan. Voor 2050 voorziet men een productiecapaciteit van 125 GW. Al het gas in Europa zal dan hernieuwbaar moeten zijn, met een geschat aandeel van biogas daarin van 30-40%, met de rest groene waterstof. Ook in deze visie is biogasproductie in hoofdzaak een kwestie van afvalverwerking, hetzij resten uit de landbouw en veeteelt, hetzij uit de zuivering van afvalwater. Het belang van energiegewassen wordt afgebouwd ten voordele van een meer circulaire opvatting van landbouw.

Door Alex Baumans