SANITAIR  
Install Magazine 956 – december 2018

Schade door watervoerende leidingen

Een Duitse kijk op de zaak

VdS is een Duitse test- en certificeringsinstantie met als specialiteit de beoordeling van risico’s voor brand, security, cybersecurity en natuurrampen. De organisatie heeft nauwe banden met de verzekerings- en financiële sector, en verspreid’ kennis rond maatregelen om risico’s te beperken en schade te voorkomen. Een van de expertisegebieden is waterschade door installaties. Begin oktober organiseerde VdS daarrond een studiedag in Keulen. We geven daaruit enkele conclusies die ook voor ons land relevant zijn.

Het probleem

De studiedag bekeek de kwestie vooral vanuit de invalshoek van de verzekeringen, met inbreng van technici uit de praktijk en van wetenschappelijk onderzoek naar schadegevallen. De nadruk lag dus niet zozeer op de defecten zelf, dan wel op de schade die ze veroorzaken. Uit de gegevens van de verzekeraars blijkt immers dat de ernst van het defect niet noodzakelijk in verhouding staat met de omvang van de schade: een kleine fout kan leiden tot aanzienlijke kosten, om maar te zwijgen over indirecte effecten door ruimtes die buiten gebruik zijn of machines die stilliggen.

Vooral de koudwaterleiding is kritiek. Kijken we naar de gegevens van de verzekeraars over waar de schade optreedt, krijgen we het volgende beeld

Koudwater 65%

Warmwater 18%

Verwarming 5%

Afvoer/Regenwater 12%

Hierbij moet men opmerken dat deze cijfers slaan op schadegevallen waar de verzekering is tussengekomen. Dat wil dus niet zozeer zeggen dat koudwaterleidingen veel schadegevoeliger zijn dan verwarmingsleidingen, maar eerder dat ook een klein lek aan een koudwaterleiding meteen tot ernstige gevolgen leidt, wat minder het geval is voor een CV-leiding. Bij een CV-leiding is watervolume in principe beperkt tot de inhoud van de installatie, terwijl het lekvolume van een koudwaterleiding zo goed als onbeperkt is.

Ingedeeld naar welke onderdelen er kapot gaan, krijgen we het volgende beeld van oorzaken

Kraanwerk 18%

Installaties 2%

Toestellen/componenten 23%

Leidingbreuk 21%

Aansluitslangen 11%

Verbindingen/dichtingen 25%

Met andere woorden, kleine onderdelen zoals aansluitslangen of fittingen zijn verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de schadegevallen. Zorgvuldig werken en aandacht voor details zijn nodig.

Een belangrijke factor is de leeftijd van de installatie. Geen enkel materiaal houdt eeuwig, en installaties zijn doorgaans voorzien op een levensduur van 50 jaar. Dat wordt bevestigd door de statistieken van de verzekeringen: de grootste kans op schade treedt op in woningen die tussen 40 en 50 jaar oud zijn. Dat is echter niet het hele verhaal. De kans op schade zegt immers niets over de mogelijke gevolgen. Wat dat betreft is de situatie net omgekeerd: hoe recenter het huis, hoe groter het schadebedrag als er toch iets misgaat. Als een installateur slordig werk aflevert bij nieuwbouw, kan hem dat duur te staan komen.

Om idee te geven hoe duur, kunnen we kijken naar de uitgekeerde schadevergoedingen door woningverzekeringen: in Duitsland betaalden de woningverzekeringen in de periode 2002-2017 in totaal 65 miljard euro uit. Uitgesplitst naar oorzaken was dat als volgt:

Brand: 20%

Storm/hagel: 25%

Leidingwater 49%

Natuurrampen 4%

Andere 2%

Anders gezegd: ongeveer de helft van de totale kosten heeft te maken met watervoerende leidingen. In 2017 was dat zelfs meer dan de helft.

Kleine oorzaken, grote gevolgen

Een terugkerend thema in de studiedag was dat gemakkelijk vermijdbare kleine fouten tot zware gevolgen kunnen leiden. Zo kwam het in de warmwaterleiding van een ziekenhuis al drie maanden na de ingebruikname tot lekken. Na onderzoek bleek dat een aansluiting was uitgevoerd in gewoon staal in plaats van in roestvast staal.

Soms heeft het probleem te maken met onzorgvuldig werk op de werf. Bij een lek aan een schuifhulsfitting bleek dat het messing aansluitstuk van de fitting was ingekerfd. Waarschijnlijk werd er eerst een stuk kunststofbuis over de fitting geschoven, die dan werd weggesneden, waarbij het messing van de fitting beschadigd werd, wat dan op zijn beurt tot een lek leidde.

Hoe kleine foutjes toch ernstige gevolgen kunnen hebben, blijkt uit de analyse van schadegevallen door ondichte siliconenvoegen van de verzekeraar Provinzial: 16% van de schadegevallen tussen 2010 en 2016 was te wijten aan slechte afdichtingsvoegen. Veruit het meest spectaculair zijn echter de bedragen van de vijf zwaarste schadegevallen, die varieerden tussen 10.000 en 20.000 euro. Meestal valt de schade door foute afdichtingen wel mee, maar in badkamers en douches is het mogelijk dat er over een lange periode systematisch water in de bouwmassa dringt. Zeker bij houtskeletbouw kan de schade dan hoog oplopen.

Materialen juist toepassen

In sommige gevallen is de oorzaak te zoeken bij ondoordacht werken op de werf. In andere heeft het te maken met slecht presterende materialen. Zo was er een geval waarbij een afvoerleiding in gietijzer begon te lekken, hoewel de binnenkant voorzien was van een corrosiewerende epoxylaag. Die laag bleek echter niet dampdicht, wat het beschermend effect grotendeels teniet deed. Een verzwarende factor hierbij was dat de buis met onvoldoende afschot was gelegd, zodat er meermaals water in bleef staan. Het doorslaggevend element was echter dat de buis minder corrosiebestendig bleek dan de fabrikant had aangegeven, zodat de verantwoordelijkheid slechts deels aan de installateur was toe te schrijven.

Doorgaans monteren installateurs te goeder trouw producten in, waarvan later blijkt dat ze hun beloften niet waarmaken. In enkele gevallen kan men twijfelen aan die goede trouw. Een voorbeeld daarvan was een schadegeval aan de warmwaterleiding in een ziekenhuis, waar men anderhalf jaar na de ingebruikname al 32 lekken vaststelde. De leidingen waren uitgevoerd met buizen en persverbindingen in RVS. Onderzoek toonde echter aan dat de buizen, in tegenstelling tot de fittingen, in RVS van een lagere kwaliteit waren. Dat was ter plaatse niet meteen vast te stellen omdat alle merktekens op de buizen -toevallig- richting muur of plafond waren gedraaid zodat er bij een oppervlakkige inspectie niets te zien was. De installateur kon niet meer aan de tand gevoeld worden, want ondertussen was het bedrijf failliet gegaan. In zee gaan met twijfelachtige bedrijven met verdacht lage prijzen, kan dus soms erg verkeerd aflopen.

Haast en spoed zijn zelden goed

Tijdsdruk vanuit de opdrachtgever betekent meestal onzorgvuldig werk, met zware gevolgen. Zo werden in de sterilisatie-afdeling van een nieuw ziekenhuis al vrij snel verkleuringen in de wanden in gipskarton vastgesteld. Daarop ontdekte men dat er een uitgebreide schimmelvorming was opgetreden in de holle ruimte van de gipskartonconstructie. Bovendien was ongeveer 500 m² vloeroppervlakte ook betroffen. Naar schatting was er in totaal 10-12 m³ water in de bouwconstructie gesijpeld.

De gevolgen waren aanzienlijk. De sterilisatie-afdeling moest worden stilgelegd, waardoor niet alleen het eigen ziekenhuis in de problemen kwam, maar ook vier andere ziekenhuizen in de buurt, die hun materiaal in deze installatie lieten steriliseren. Bovenop de kosten voor de herstelling (ongeveer 350.000 euro) kwamen dus de bijkomende uitgaven van de verschillende ziekenhuizen, die ofwel operatiezalen moesten stilleggen ofwel telkens nieuw steriel materiaal moesten kopen, in plaats van het bestaande te kunnen hergebruiken na sterilisatie. Dat kwam op ongeveer 120.000 euro per dag.

Nochtans was de oorzaak verrassend eenvoudig. Bij de afvoerbak van een de sterilisatiemachines ontbrak een stop, zodat het water in de bouwconstructie kon indringen. Voorzover men kon vaststellen, werd die stop nooit aangebracht en had men bij de montage zijn toevlucht genomen tot een geïmproviseerde oplossing, waarschijnlijk PUR-schuim of mortel. Dat was niet de enige onzorgvuldigheid in de installatie. Ook op andere plaatsen werden gebrekkige afdichtingen vastgesteld, en bij een koelmachine ontbrak ook de condensafvoer.

De achterliggende oorzaak van die fouten was de grote tijdsdruk. In de haast om de voorziene openingsdatum te halen werden controles en garanties achterwege gelaten om sneller te kunnen werken. Zeker bij gevoelige projecten mag een installateur zich niet laten verleiden om haastwerk af te leveren.

Tijdig opsporen is geboden

Een belangrijke factor in hoe hoog de uiteindelijke kosten oplopen, is hoe gemakkelijk de schade te ontdekken is. Dat speelt bijvoorbeeld mee in de ernst van de schade door ondichte voegen. Als er jaar na jaar water kan insijpelen vooraleer de gebruiker iets merkt, kan de totale omvang van de schade erg tegenvallen. Vanuit architecturaal oogpunt worden leidingen aan het oog onttrokken, maar dat kan zijn nadelen hebben. In grotere gebouwen kan het een goed idee zijn om lekdetectie te voorzien of om andere parameters in het oog te houden die op lekken kunnen wijzen, zoals het waterverbruik.

Een tweede element dat daarbij aansluit, is hoe gemakkelijk de componenten te bereiken zijn voor reparatie. Dat wordt geïllustreerd door een schadegeval in een woonzorgcentrum dat met prefab badkamereenheden was uitgerust. Sommige aansluitingen van die badkamereenheden vertoonden lekken. In dit geval had de gebruiker geluk: het lek werd meteen ontdekt omdat het druppende water het brandalarm deed afgaan. Reparatie bleek echter een andere klus. Uiteindelijk moest een stuk wand in de gang worden afgebroken om bij de lekkende persfitting te raken. Dat defect gaf aanleiding tot verdere inspecties, waarbij meer installatiefouten werden ontdekt. De eerste aansprakelijke voor de kosten is de installateur die de verbinding heeft aangelegd. Bij het ontwerp van een installatie houdt men dus best de repareerbaarheid in gedachten.

Zorgvuldig werken

De conclusie voor de installateur moet dan ook zijn dat zorgvuldig werken een eerste vereiste is. Gemakkelijk vermijdbare fouten in de uitvoering kunnen enorme schadeclaims veroorzaken. Bovendien zal de installateur altijd bij de aansprakelijkheidsvraag betrokken worden. Ook als de fout bij een component ligt, zal hij moeten verantwoorden waarom hij net die component op die precieze manier heeft ingebouwd. Wie de regels van de kunst niet respecteert, kan de rekening gepresenteerd worden.

Door Alex Baumans

Grafieken: VdS

www.vds.de