EVENEMENTEN
Install Magazine 955 – november 2018

Warmtepomp boekt vooruitgang, maar heeft nog een weg af te leggen

Elfde Warmtepompsymposium geeft stand van zaken

Het Warmtepompplatform is een sectorvereniging binnen de ODE Vlaanderen, de koepel voor technologieplatformen rond duurzame energie. Het organiseert een jaarlijks Warmtepompsymposium, de gelegenheid om overzicht te geven van de ontwikkelingen van warmtepompen, zowel op technisch, commercieel als wetgevend vlak. De stemming op de editie van dit jaar, de elfde al, was gematigd positief: warmtepompen zitten duidelijk in de lift, maar het einddoel is nog ver. Vooral de prijsspanning tussen elektriciteit en fossiele brandstoffen is een pijnpunt. Deze editie trok een bijzonder gevarieerd publiek: leveranciers, kennisinstellingen, ambtenaren, installateurs... uit twaalf landen. Opvallende afwezige was echter de politiek.

Een vaste waarde op de markt

Van de inleidende sprekers onthouden we dat het goed gaat met warmtepompen. Op Europees vlak is de stagnatie gestopt en gaat de verkoop er weer op vooruit. Ook in buurlanden zoals Nederland en Duitsland zijn de cijfers bemoedigend. Toch blijft de vaststelling dat de markt nog beheerst wordt door fossiele brandstoffen.

Een belangrijke drempel voor de verdere invoering van warmtepompen is het prijsverschil tussen elektriciteit en fossiele brandstoffen (in de eerste plaats gas). Als we kijken naar het marktaandeel van warmtepompen in de verschillende Europese landen, dan is dat niet toevallig het grootst waar het prijsverschil tussen beide het laagst is. Dat elektriciteit duurder blijft dan gas of stookolie, heeft te maken met de prijsstructuur van elektriciteit en van fossiele brandstoffen. Niet alleen worden de lasten van de energietransitie hoofdzakelijk voor de deur van elektriciteit gelegd, maar er zijn nog altijd steunmaatregelen voor fossiele brandstoffen. Een prijsstructuur die rekening houdt met de CO₂-uitstoot van de verschillende energiedragers zou al veel doen om de markt te sturen in de richting van koolstofarme oplossingen.

Een elektriciteitstarief voor warmtepompen?

Het prijseffect is ook in Vlaanderen merkbaar. Uit de EPB-aangifte blijkt dat warmtepompen in hoofdzaak in combinatie met PV-panelen geplaatst worden. Dankzij de terugdraaiende meter kan men de stroomkosten immers binnen de perken houden en wordt een warmtepomp rendabel.

Voor aanpassingen aan de elektriciteitsprijs hoeven we in België niet op de distributienetbeheerders te rekenen. Ronnie Belmans (Energyville) legde uit dat de distributienettarieven in de eerste plaats kostendekkend, transparant en niet-discriminerend moeten zijn. Als men een bepaalde groep gebruikers bevoordeelt, draaien de overige gebruikers daar fataal voor op. Bovendien introduceert men zo factoren die niets met het netgebruik te maken hebben, waardoor de prijsstructuur ingewikkelder wordt. Hij stelde zich overigens de vraag in hoeverre distributienetbeheerders zich moeten inlaten met wat er na de meter gebeurt. Kortom, een specifiek tarief voor warmtepompen gaat in tegen de huidige principes van de prijszetting. Overigens is de manoeuvreerruimte voor distributienetbeheerders beperkt: de prijs van elektriciteit wordt hoofdzakelijk bepaald door de productiekost enerzijds, en allerlei taksen en heffingen anderzijds, aspecten waar de beheerders geen vat op hebben.

Warmtepompen in EPB

Behalve de prijs spelen er ook nog andere aspecten mee, in de eerste plaats de regelgeving. In dit verband zijn er wijzigingen op til aan de EBP-berekening die warmtepompen aantrekkelijker maken. Zo zullen ook warmtepompboilers kunnen meegerekend worden in het bepalen van het aandeel hernieuwbare energie. Tot nu telden immers alleen warmtepompen voor ruimteverwarming mee. Ook wordt de berekeningsmethode gewijzigd: het effect van passieve koeling in woningen wordt meegenomen in het E-peil. Bij niet residentiële gebouwen wijzigt tevens de beoordeling van VRF-systemen om warmterecuperatie tussen gebouwdelen mogelijk te maken. Er zijn ook bepalingen voor maximale afstanden tussen binnendelen en buitendelen. Voor lucht-lucht warmtepompen wordt de berekeningsmethode voor toestellen van minder dan 12 kW nu uitgebreid naar toestellen tot 1 MW.

Warmtepompen in het all-electric scenario

In de overschakeling op een all-electric energievoorziening spelen warmtepompen een cruciale rol, niet alleen als vervanger van fossiele brandstoffen maar ook als element in het balanceren van het net. In het huidige net wordt de productie immers aangepast aan de vraag, maar naargelang we overschakelen op meer groene energie zal het belangrijker worden om de vraag aan te passen aan de productie. De uitrol van de digitale meters is daar een noodzakelijke voorwaarde voor. Het idee leeft om woonwijken in te schakelen als buffer, door de warmtepompen in de woningen een overaanbod aan stroom te laten opslaan als warmte. Dat gaat wel ten koste van het rendement, maar levert een stabieler stroomnet op, met een hoger aandeel aan hernieuwbare energie. In combinatie met aangepaste tarieven kan dat ook voordelig uitvallen voor de klant. Demonstratieprojecten in Nederland en Zwitserland tonen in elk geval aan dat het werkt.

Blik in de toekomst

In een afsluitend panelgesprek werd dan vanuit een aantal hoeken gekeken naar de kansen van de warmtepomp. Vanuit de gassector hield Didier Hendrickx het pleidooi om het kind niet met het badwater weg te gooien. Het moet de bedoeling zijn om de energietransitie te bereiken zonder al te veel slachtoffers onderweg te maken. De ervaring in Nederland leert dat er een dubbele houding is bij het publiek. Zoals Marion Bakker (RVO Nederland) het samenvatte: als burger is men voor de energietransitie, maar als consument staat men eerder terughoudend. Verder zal het tekort aan geschikte vakmensen een beperkende factor worden. Dat laatste werd beaamd door de ervaring van Koenraad Belsack (Upgrade Estate) met energiezuinige studentenkoten in Gent. Vooruitstrevende technieken installeren is allemaal mooi, maar als men dan technici uit Duitsland moet laten overkomen om alles te laten draaien zoals het hoort, stelt men zich wel vragen waar men mee bezig is. Lieve Helsen (KULeuven/Energyville) benadrukte het belang van systeemintegratie. Er zijn veel technieken voorhanden, nu komt het erop aan om alle elementen samen te brengen tot een functioneel geheel. Voor Jan Kriekels (Jaga) kan alles niet snel genoeg gaan. Hij verwees daarbij naar Azië, waar men door samenwerking projecten snel tot een goed einde kan brengen.

Door Alex Baumans

Grafieken: Warmtepompplatform