FEDERATIES
Install Magazine 995 – februari 2024

Tweede Energy Transition Congress

Kansen en obstakels voor de energietransitie

Het Energy Transition Congress is een gezamenlijke organisatie van Edora, ODE en Techlink, en vond afgelopen december plaats in Brussel. Met een tweehonderdtal deelnemers mag deze tweede editie een succes genoemd worden. Dit jaar lag de nadruk eerder op het beleid dan op technische aspecten. Tegen de achtergrond van COP28, het klimaatarrest en het verkiezingsjaar 2024 was dit een relevante keuze. In een reeks keynote speeches, gevolgd door panelgesprekken, kwamen de verschillende beleidsniveaus achtereenvolgend aan bod, van Europees over federaal en regionaal tot lokaal. We halen er enkele krachtlijnen uit.

Ambities en middelen

De ambities zijn bijzonder hoog. Om te voldoen aan de eisen van het klimaatarrest heeft VEKA voorgerekend dat er 1 miljoen extra residentiële en 70.000 extra niet-residentiële warmtepompen nodig zijn. Dat wil zeggen dat de bouwsector een enorme inspanning moet leveren. Eric Piers, voorzitter van sectorvereniging Techlink, zag dan ook een sleutelrol toebedeeld voor de hele bedrijfskolom van technische gebouwenuitrusting, niet alleen fabrikant, maar ook groothandel, installatiebedrijven en onderhoudsfirma’s. De energietransitie kan alleen maar een motor voor jobcreatie worden, als er ook daadwerkelijk mensen voorhanden zijn om die jobs in te vullen. Eric Piers moest vaststellen dat de vijver van geschikte profielen ondertussen is leeggevist en de instroom vanuit de scholen onvoldoende is. Als er niet wordt ingezet op zij-instromers vanuit andere sectoren, zullen we het niet redden.

Warmtenetten

Kijken we naar de manier waarop de decarbonisering van gebouwen bereikt moet worden, dan stellen we meer en meer interesse voor collectieve oplossingen vast. Individuele warmtepompen zullen uiteraard belangrijk blijven, maar zeker in stedelijke kernen wordt er gedacht aan warmtenetten allerhande. Nu is er in principe geen tegenspraak tussen warmtenetten enerzijds en warmtepompen anderzijds. Het is perfect mogelijk, en in vele gevallen zelfs wenselijk, om een warmtenet te voeden met een warmtepomp, bijvoorbeeld om gebruik te maken van restwarmte of van aquathermie. Ook aan de gebruikerskant is het mogelijk om warmtepompen in te zetten, zoals boosterwarmtepompen voor sanitair warm water. Bij warmtenetten kan men gebruik maken van schaalvoordelen, en komt een groot deel van de technische complexiteit en de begininvestering voor rekening van de netbeheerder. Deze laatsten zijn beter in staat om die taak aan te kunnen dan individuele gezinnen.

Infrastructuur versterken

Warmtenetten vergen echter inspanningen in infrastructuur, en dat is nu niet bepaald het sterk punt van België. Nochtans moet die infrastructuur versterkt worden, niet alleen met de aanleg van warmtenetten maar ook het elektriciteitsnet moet worden aangepast, willen niet in Nederlandse toestanden terecht komen. Daar is het elektriciteitsnet ondertussen zo verzadigd, dat er nog nauwelijks iets bij kan. Of, zoals Pieter Vingerhoets van Energyville het uitdrukte, we hebben geen ventilus nodig, maar ventili. De Ventilus-saga leert ons echter dat infrastructuurwerken doorvoeren een moeilijke zaak is in ons land.

De aanleg van warmtenetten is in hetzelfde bedje ziek. Hier kwam er een oproep van verschillende partijen, onder meer de stad Charleroi, voor meer daadkracht om projecten door te duwen. Als men wacht tot alle aspecten bestudeerd zijn, en iedereen zijn zeg heeft gedaan, is het dikwijls te laat. Zo zijn urbanistische projecten een goede gelegenheid om de leidingen voor een warmtenet alvast te plaatsen. De hele stadsomgeving wordt dan sowieso heraangelegd, dus een paar leidingen in de bodem extra zijn een marginale kost. Maar dan moet men wel tijdig kunnen beslissen om die werken in het algemene project te integreren.

Informatie en one stop shop

Uit het panelgesprek rond lokale besturen kwam de nood aan informatie naar voor. Centrumsteden hebben de mogelijkheden om experten in te schakelen, maar voor kleinere gemeenten is dat niet echt een optie. Het gevolg is dan ook dat overheden slecht op de hoogte zijn van wat er allemaal voorhanden is. Er zijn efficiënte interfaces nodig tussen kennisinstellingen, de sector en de verschillende overheden. Hier wordt aan gewerkt, maar de weg is nog lang. Naast overheden hebben ook eindklanten nood aan degelijke informatie. Steden en lokale overheden hebben daar een rol te spelen. Dit werd bevestigd door de ervaring van Mechelen. Die stad beschikte over een Energiepunt, dat oorspronkelijk alleen diende om energieleningen toe te staan. Gezien de noden van de burger, werd die rol geleidelijk uitgebreid tot een volwaardig Energiehuis, een one stop shop rond renovatie, met een bredere waaier aan financiële diensten en technisch advies.

De prijs

En dan is er de prijs van dat alles. Iedereen die te maken heeft met groene energie, is het erover eens: zolang groene oplossingen niet economisch aantrekkelijker worden dan fossiele brandstof, zal de doorbraak uitblijven. Er is dus een taks-shift nodig ten nadele van fossiele brandstoffen. In de komende ETS zullen ook brandstoffen voor vervoer en verwarming worden opgenomen, wat al een begin van een kentering kan zijn. De kosten voor de uitstootrechten zijn in de eerste plaats ten laste van de producenten en verdelers, maar die zullen dat uiteindelijk doorrekenen aan de klanten.

Overigens is er fiscale manoeuvreerruimte om de lasten op fossiele brandstoffen te verhogen. Er werd berekend dat er per jaar in België dertien miljard euro steun gaat naar fossiele brandstoffen, direct of indirect. Het fiscale voordeel dat in één jaar wordt toegekend aan professionele diesel is van dezelfde orde als hele aankoopprijs van het F-35 contract. Natuurlijk kan men die systemen niet overhaast stopzetten, en moet men de betrokken partijen de kans geven om naar alternatieven te zoeken. Dat neemt niet weg dat de doorbraak van groene energie hoofdzakelijk afhangt van de fiscaliteit en dat is een politieke kwestie. Stof tot nadenken in een verkiezingsjaar.

Door Alex Baumans

Foto’s: Techlink