FEDERATIES
Install Magazine 986 – oktober 2022
Belgisch platform voor hybride warmtepompen
Overstap naar energiezuinige installaties bevorderen
Het probleem is bekend: om de klimaatdoelstellingen te halen, moet onze verwarming koolstofneutraal worden. De impact van de oorlog in Oekraïne op de gasprijs heeft bovendien energiebesparing hoog op de agenda gezet bij vele gezinnen. Er is dus nood aan efficiënte energiebesparende ingrepen die snel kunnen worden ingevoerd. In de sector is er een brede consensus dat de hybride warmtepomp daar een rol in kan spelen. Om de introductie daarvan te bespoedigen, is er een koepelvereniging opgericht, het Hybrid Heat Pump Platform (HHPP).
De grenzen van de elektrificatie
Een warmtepomp aangedreven door groene stroom is volgens de huidige stand van de techniek de meest aangewezen manier voor een koolstofneutrale verwarming. Het is echter niet evident om snel en op grote schaal op deze techniek over te schakelen. Een groot deel van het gebouwenbestand is niet geschikt voor lage-temperatuurverwarming zonder een voorafgaande ingrijpende renovatie. Ook het elektriciteitsnet stoot op zijn grenzen. Als we straks allemaal elektriciteit gaan gebruiken om te verwarmen en voor mobiliteit, is er een aanzienlijke verzwaring van een groot gedeelte van het net nodig. Er zijn investeringsplannen in die richting, maar die zijn niet van vandaag op morgen uitgevoerd. Bovendien heeft elektrificatie alleen maar zin als ook de elektriciteitsproductie groener wordt. Het effect van een warmtepomp die gevoed wordt door een steenkoolcentrale, is miniem. Overschakelen op groene elektriciteit is echter eveneens een werk van lange adem.
Toch moet er dringend werk gemaakt worden van een reductie van het energieverbruik in het algemeen en van fossiele brandstoffen in het bijzonder, al was het alleen maar om de impact van de hoge prijzen op het gezinsbudget te milderen. Bestaande woningen overschakelen op hybride installaties, zoveel mogelijk in combinatie met een betere isolatie, levert een onmiddellijke bijdrage, zonder al te grote investeringskosten.
Kijken naar Nederland
Een blik over de grens bij onze noorderburen is op dit vlak interessant. Daar werd een radicale beslissing genomen om van gas af te gaan. Om na te gaan wat de impact van warmtepompinstallatie en hybride installaties op het gasverbruik zou zijn, werden er een 450-tal installaties gemonitord over twee stookseizoenen. Ongeveer 70% van deze installatie waren hybride, de overige 30% hadden alleen een warmtepomp. De resultaten van de hybride installaties waren erg bemoedigend: er was een duidelijke vermindering van het gasverbruik. Over het algemeen kon de warmtepomp ruim 60% van de warmtevraag dekken op jaarbasis. Omdat de ketel insprong bij piekbelasting, haalde men een gunstig rendement van de warmtepomp, met een gemiddelde SCOP van 3,8 in de hybride installaties. Bovendien werden zo ongewilde piekbelastingen op het elektrisch net vermeden. Voor de langere termijn ziet men ook geen lock-in effecten, integendeel. Naarmate de woningen verder gerenoveerd zullen worden, wordt de volledige overschakeling naar een warmtepomp vergemakkelijkt. Waar dat onmogelijk blijkt, kan de resterende vraag met groen gas worden afgedekt.
Partijen samen brengen
Om die beweging ook in België te versnellen, werd het Hybrid Heat Pump Platform opgericht (HHPP). Dit is een brede koepelorganisatie die diverse actoren uit de verwarmingswereld samenbrengt. Het platform bestaat in eerste instantie uit Atic, ATTB, BtecCH, Febupro, Gas.be en Techlink, maar andere organisaties zijn ook welkom. Er zijn activiteiten gepland op verschillende assen, zoals sensibilisering, contacten met het beleid, technische aspecten en marktonderzoek.
Zo wordt er een studie uitgevoerd door hogeschool Vives om te becijferen wat het potentieel van hybride warmtepompen in België is. Een eerste conclusie is dat de techniek het meest in aanmerking komt bij de middenmoot van de woningen. Is een woning te slecht geïsoleerd, dan is er sowieso een ingrijpende verbouwing nodig, en dan gaat men best voor de meest performante oplossing. Bij zeer energiezuinige woningen of nieuwbouw is er doorgaans een lage-temperatuurverwarming, en dan is een warmtepomp aangewezen. Tussen beide groepen in is er een hele categorie woningen waar het de moeite loont om bij van een ketelvervanging over te schakelen op een hybride warmtepomp, of een warmtepomp te combineren met een bestaande ketel. Dat levert meteen ruim 60% winst op het gasverbruik op. Een van de doelstellingen van het HHPP is om dit aan te kaarten bij de overheid, om een passend regelgevend kader uit te werken.
Besef bij overheden
Het besef van het potentieel groeit stilaan ook bij de verschillende overheden in ons land. In het Brussels Gewest, bijvoorbeeld, lijkt een volledige elektrificatie weinig haalbaar, gezien de staat van het patrimonium. Daar ziet de netbeheerder daarentegen een relevante rol weggelegd voor waterstof, onder meer in hybride installaties. In Vlaanderen ziet de netbeheerder, ook het nut in van hybride warmtepompen in de bestaande bouw, als de snelste manier om het gasverbruik te verminderen na warmtepompen en warmtenetten. In Wallonië streeft men in de eerste plaats naar een vergroening van de energievectoren, zowel gas als elektriciteit. Bovendien waarschuwt men dat een groeiend deel van de gezinnen het nu al moeilijk heeft om de energierekening te betalen, en dus heel weinig marge heeft om in wat dan ook te investeren. Flankerende maatregelen zijn daar een vereiste. In de drie gewesten zijn er nu al premies voor warmtepompen, al dan niet hybride.
Installateurs ondersteunen
Essentieel voor het HHPP is een voldoende ondersteuning van de installateurs. Een hybride installatie is nu eenmaal complexer dan een standaard. De hydraulische aspecten en de regeling zijn ingewikkelder, terwijl die aspecten net cruciaal zijn voor een goede werking. Als daar fouten tegen gemaakt worden, zal de installatie nooit het beoogde rendement halen. Daardoor staan heel wat vaklui nog wat weigerachtig tegenover complexe installaties. Ook wat de koeltechnische aspecten betreft, is er nog wat koudwatervrees. Om dat te overwinnen, wil het HHPP cursussen organiseren en hulpmiddelen ontwikkelen. Daarbij moet men het warm water niet opnieuw uitvinden: er is al veel materiaal beschikbaar in Nederland, dat alleen moet aangepast worden voor de Belgische situatie. HHPP denkt daarbij aan tools voor dimensionering, typevoorbeelden voor hydraulische en regeltechnische concepten, rekenmethodes voor de besparing qua CO2-uitstoot en primaire energie.
Vanuit de fabrikanten is er een stijgende interesse in de markt. Zo hebben de Nederlandse en Duitse beslissing om vanaf 2026 alleen nog installaties met een deel hernieuwbare energie toe te laten, ervoor gezorgd dat er installatievriendelijke oplossingen op de markt zijn gekomen. Die zullen ook de weg naar ons land vinden.
Kortom, er beweegt heel wat op verwarmingsvlak. Hybride installaties zullen hier een rol in spelen. Het HHPP wil kennis en ervaringen bundelen zodat deze evolutie zo vlot mogelijk verloopt.
Door Alex Baumans
