SANITAIR
Install Magazine 957 – februari 2019
Blijvende aandacht voor Legionella
Studiedag van Atic over bestrijdingsmethoden
Het aantal Legionellagevallen in Europa vertoont een karakteristieke zomerpiek. De algemene trend is licht stijgend, wat waarschijnlijk ligt aan een betere rapportering eerder dan aan een werkelijke stijging.
Zeker in collectieve SWW-installaties moet men stagnatie zoveel mogelijk vermijden. Een combilus kan dan uitkomst bieden
Om Legionellagroei te onderzoeken, bouwde het WTCB een proefstand.
Het belang van temperatuur: bij thermische schokken aan 60°C stelde het WTCB vast dat men de veilige ondergrens amper kon bereiken. Bij 65°C was dat geen probleem.
Legionella mag dan wel uit de massamedia verdwenen zijn, dat wil niet zeggen dat de bacterie geen probleem meer vormt, integendeel. Er zijn misschien geen spectaculaire gevallen meer, maar elk jaar raken er nog mensen besmet, soms met dodelijke afloop of blijvend letsel. Bovendien zijn de gerapporteerde gevallen wellicht een onderschatting van het werkelijke probleem. Reden genoeg voor Atic, de vereniging van HVAC-technici, om een studiedag aan deze kwestie te wijten.
Een onderschat probleem?
Het onderwerp kon in elk geval op belangstelling rekenen: een negentigtal geïnteresseerden waren naar het congrescentrum De Markten in hartje Brussel gekomen om meer te weten over de problematiek. Ze kregen een breed overzicht van de kwestie, zowel uit medische en bacteriologische hoek, als wat de reglementeringen en installatietechnische oplossingen betreft. Bovendien kwam Esther Huygen getuigen over de impact van de veteranenziekte op het dagelijkse leven van een slachtoffer.
Alle maatregelen ten spijt, blijft Legionella een zorg. Volgens cijfers van het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) waren er 9238 besmettingen in 2017 in de EU. Voor België waren er in dat jaar 235 gemelde gevallen. Die cijfers zijn zo goed als zeker een onderschatting. In Nederland waren er in datzelfde jaar immers 561 besmettingen gemeld. Bovendien zijn de trends in beide landen verschillend: waar het aantal gemelde gevallen in België constant blijft, stijgt het net in Nederland. We mogen ervan uitgaan dat de installatiepraktijk en beheersmaatregelen bij onze noorderburen niet zoveel verschillen van die in ons land; het grotere aantal gemelde gevallen is dus waarschijnlijk te verklaren door een betere rapportering. Onderrapportering is overigens niet zo verbazend: legionellose kan gemakkelijk verward worden met een andere longinfectie, en de bacteriologische analyse is tijdrovend, zodat er waarschijnlijk minder tests gevraagd worden dan wenselijk. Nu er echter een nieuwe test beschikbaar is, waarmee Legionella in de urine kan worden opgespoord, kan men verwachten dat het aantal meldingen zal stijgen.
Als we kijken naar de sterftecijfers, dan is Legionella het tweede belangrijkste gebouwengerelateerd risico, na brand maar voor CO-vergiftiging. Bovendien is met de sterftecijfers niet alles gezegd. Door een betere behandeling heeft men de dodelijke gevallen wel kunnen reduceren van 46% tot ongeveer 10%, maar de bacterie heeft ook effecten op het immuunsysteem en kan tot neurologische problemen leiden. Ook al overleeft een patiënt de besmetting, dan nog kunnen de gevolgen jaren aanslepen, wat duidelijk bleek uit de ervaringen van Esther Huygen.
Reglementen
Wat de reglementen betreft, is er allereerst de federale wetgeving over welzijn op het werk, die ook biologische en bacteriologische risico’s omvat. De werkgever moet ervoor zorgen dat er geen risico op besmetting is voor de werknemers op de werkplek. Verder zijn er voorschriften op gewestelijk vlak. Vlaanderen heeft hier de meest uitgebreide wetgeving, met het Legionellabesluit. Dit is van toepassing op openbaar toegankelijke plaatsen, en legt regels op voor installaties met matig en hoog risico. De ernst van het risico wordt bepaald door de kwetsbaarheid van de gebruikers. Gaat het om verzwakte personen, zoals in zorginstellingen, spreekt men van een hoog risico. In andere gevallen, zoals scholen of sportcentra, heeft men een matig risico. Het Legionellabesluit bepaalt vier klassen van installaties
- drinkwaterinstallaties
- koeltorens
- HVAC-installaties
-andere installaties
In Wallonië en Brussel zijn de maatregelen minder uitgebreid; er zijn alleen eisen voor publiek toegankelijke zwembaden. Verder zijn er ook voorschriften voor koeltorens, in het kader van de milieuvergunning.
De BBT
De Vlaamse wetgeving kan soepel inspelen op nieuwe inzichten en technieken, omdat de technische kant van de zaak vervat zit in een apart document, de Best Beschikbare Technieken (BBT). Dat is een code van goede praktijk, die wordt opgesteld door het Vito en het WTCB in opdracht van het departement Zorg en Gezondheid. De BBT kan worden herzien om rekening te houden met nieuwe ontwikkelingen, wat in 2017 gebeurde. We stippen hier aan dat de BBT als enige effectieve preventiemaatregel uitgaat van het controleren van de temperatuur en het vermijden van stagnatie. De basisregel is: warm water moet warm blijven en koud water, koud. De BBT bepaalt dat als minimaal 55°C voor warm water en maximaal 25°C voor koud. Andere methoden, zoals dosering van chemicaliën, worden niet opgenomen. Dergelijke technieken mogen alleen toegepast worden mits een expliciete toelating in het Legionellabesluit.
Alternatieve methodes
Er zijn een aantal alternatieve methodes wettelijk erkend. Enkele daarvan werken met het doseren van ontsmettingsmiddelen. Als men voor deze aanpak kiest, moet men erop letten dat het installatiemateriaal bestand is tegen de middelen in kwestie. Verder moet men de dosering goed in de gaten houden; die kan immers lokaal schommelen in de installatie. Een te lage dosering betekent risico op bacteriegroei, terwijl een te hoge dosering de installatie kan aantasten.
Een andere aanpak is filteren aan het tappunt. Dit is echter vrij omslachtig omdat de filters regelmatig vervangen moeten worden. Deze techniek is dus meer aangewezen voor de lokale bescherming van zeer gevoelige patiënten.
Tenslotte is er UV-desinfectie. Bij deze techniek stroomt het water over UV-lampen. De straling verstoort het DNA van de bacteriën, zodat ze zich niet kunnen voortplanten. Ook hier bestrijdt men de bacteriën op een enkel punt: als er ziektekiemen heelhuids door deze barrière raken, kunnen ze de installatie stroomafwaarts ongestoord koloniseren. Deze methode is dus ook meer aangewezen voor een lokale bescherming.
Juist ontwerp van installaties
De belangrijkste factor in het vermijden van Legionella is echter een goed ontwerp van de installatie. Het is van cruciaal belang dat het water regelmatig ververst wordt. Legionella is een bacterie die zich relatief traag vermenigvuldigt; bij regelmatig gebruik van de installatie wordt ze weggespoeld, nog voor ze gevaarlijke concentraties bereikt. Tevens is een goede doorspoeling ook een noodzakelijke voorwaarde voor een efficiënte desinfectie. Of men nu een thermische dan wel een chemische methode toepast, als een deel van de installatie niet doorstroomd wordt, heeft de behandeling daar geen effect. Hier kan men aan verhelpen door een juist ontwerp, met een eenvoudig tracé en geen overdimensionering. Verder zijn er meer en meer installatietechnische oplossingen om stagnatie te vermijden in de verdeelinstallatie en bij de SWW-productie.
Door Alex Baumans
Figuren: Atic
