FEDERATIES
Install Magazine 951 – juni 2018

Overschakelen op koolstofarme technieken

Congres voor 80 jaar Atic

Atic, de vereniging van Belgische HVAC-technici bestaat dit jaar 80 jaar. Om dat te vieren, organiseerde de vereniging eind april een wetenschappelijk congres in samenwerking met Rehva, de Europese koepel van verenigingen van HVAC-technici. Kennis verspreiden is immers een van de basisdoelstellingen van Atic. Het was dus passend dat deze gelegenheid werd aangegrepen om Belgische onderzoekers een breder podium te geven. Het congres vond plaats in het stijlvolle kader van Trainworld in Schaarbeek.

Rol van HVAC in de klimaatproblematiek

Het centrale thema was de rol van HVAC-techniek in de reductie van CO₂-uitstoot om zo de klimaatverandering tegen te gaan. Hoe groot het probleem is, vernamen we van Celal Sengör, een Turkse geoloog en specialist in de evolutie van het klimaat op lange termijn. Hij gaf een overzicht van de onderliggende samenhang tussen de bewegingen van continenten en het peil van de oceanen. Zijn centrale boodschap was dat klimaatverandering onverwacht snel kon gaan. Recent onderzoek heeft aangetoond dat de ijskap van Groenland in het verleden al eens gesmolten is. Gezien het continentaal ijs aan een hoog tempo verdwijnt, is het niet ondenkbaar dat we weer naar een gelijkaardige situatie gaan, wat een ingrijpende invloed zou hebben op de zeespiegel. Tevens stipt hij aan dat hernieuwbare energiebronnen door de klimaatverandering minder stabiel zouden kunnen zijn dan algemeen aangenomen. Door veranderende weerspatronen zal de beschikbaarheid van water- en windkracht immers wijzigen. Het potentieel voor zonne-energie blijft echter stijgen naarmate het klimaat opwarmt.

Studentenwedstrijd Rehva

Op het congres werd ook de winnaar aangekondigd van de studentenwedstrijd van Rehva. Studenten HVAC van wie het eindwerk al nationaal bekroond werd, kunnen meedingen naar een prijs op Europees vlak. Deze winnaar kan dan doorstoten naar een wedstrijd op wereldniveau, met kandidaten die worden voorgedragen door koepels en vakverenigingen uit de Verenigde Staten, Indië, Japan, Zuid-Korea...

Er waren tien eindwerken genomineerd, waarbij de eerste prijs ging naar Kristian Martin (Finland) voor zijn studie over de impact van vraagsturing van de verwarming en ventilatie in kantoren en schoolgebouwen. Omdat het aanbod van hernieuwbare energie schommelt, kan het zinvol zijn om de energievraag van gebouwen te sturen in functie van de beschikbaarheid van groene stroom. Kristian Martin ging na in hoeverre men de instelwaarden voor verwarming, koeling en ventilatie kon variëren om gebruik te maken van goedkope groene elektriciteit. Een van de conclusies was dat dit mogelijk was zonder een merkbaar effect op het comfort. Qua verwarming bleek het besparingspotentieel groter met een decentraal sturingsysteem met slimme thermostaatkoppen.

Workshops

Het congres was opgevat als een reeks parallelle workshops waarin verschillende thema’s werden behandeld, zoals het ontwerp van HVAC-installaties, energieprestatie, gebruikersgedrag, commissioning, binnenklimaat, smart grid readiness... Het ging daarbij zowel om ontwerpmethodes, simulering, optimalisering en praktijkgevallen. Een interessant punt was daarbij wat de HVAC-sector kan leren van andere disciplines.

Een van de problemen waar studiebureaus en ontwerpers mee te kampen hebben, is om investeerders te overtuigen om in innoverende projecten te stappen. Volgens Wim Zeiler (Royal Haskoning) ligt dat onder meer aan een verschil in communicatie tussen de ingenieurswereld en de financiële wereld. Door bijvoorbeeld de opbrengst van een ingreep niet voor te stellen als een vast getal tot op vijf cijfers na de komma nauwkeurig, maar als een risicoprofiel, heeft een mogelijke investeerder een veel beter idee of een investering interessant is of niet.

Men kan ook aansluiting zoeken bij andere technologieën. Zo wordt er nu volop gewerkt aan zelflerende AI’s met beeldherkenning, onder meer voor slimme camera’s en zelfrijdende auto’s. Als meetgegevens van installaties worden voorgesteld op een manier die begrijpelijk is voor dergelijke AI’s (meer bepaald de zogenaamde tapijtplots), kan men dergelijke systemen inzetten voor foutdetectie en optimalisatie.

De uitdagingen

In het afsluitende debat ging men in op de uitdagingen voor de HVAC-sector in de overgang naar een koolstofarme economie. Alles werd in goede banen geleid door Indra Dewitte, met als sprekers Alex Polfliet, Andries Gryffroy, Atze Boerstra, Jarek Kurnistki en Peter Wouters. We halen enkele punten aan.

Zo moet de complexiteit van de systemen beheersbaar blijven voor de gebruiker. Het is voor de doorsnee burger nu al niet helemaal duidelijk waar al die technologie voor dient, en dat zal er niet beter op worden. Slimme systemen kunnen een oplossing zijn. Weinig mensen weten ook precies hoe een smartphone werkt, maar omdat de interface zo gebruiksvriendelijk is, kan iedereen er wel mee overweg. De toekomstige complexe HVAC-systemen hebben dergelijke oplossingen nodig. Op organisatorisch vlak is er ook veel te verwachten van ESCO’s of andere coördinerende instanties (distributienetbeheerders, coöperatieven...). Daardoor kan de afwikkeling van projecten worden toevertrouwd aan specialisten, wat opnieuw minder hoofdbrekens betekent voor de gebruiker, die zich niet hoeft te verdiepen in technische details.

De overheid moet het voor de burger aantrekkelijk en gemakkelijk maken om milieuvriendelijke keuzes te maken. De wetgeving is een drijvende kracht in de hele energietransitie, maar doe moet slim aangewend worden. Overregulering werkt eerder ontmoedigend. Verder is het niet aan te raden dat de overheid technische keuzes maakt. Als de eisen zoveel mogelijk technologisch neutraal zijn, kan de markt spelen wat innovatie zal aanmoedigen.

De HVAC-specialist van de toekomst zal ook andere vaardigheden nodig hebben. Natuurlijk blijft er altijd een plaats voor de strikt technische profielen; iemand moet de installaties ontwerpen. Dat ontwerp kan echter niet langer los van al de rest worden gezien. Het moet geïntegreerd worden met andere technieken. Bovendien zullen de relaties met de klant belangrijker worden. De installaties moeten afgestemd worden op de gebruiker. Technici zullen niet alleen moeten kunnen rekenen, maar beter kunnen communiceren. Dat is uiteraard allemaal wat veel voor één persoon. De verwachting is dus dat studiebureaus ook andere profielen zullen aantrekken dan de puur technische om alle aspecten te kunnen afdekken.

Tenslotte blijft er de kwestie van het gebrek aan instroom. Er is een nijpend tekort aan werkkrachten op alle vlakken. Hier ligt een taak voor de sector om zich een beter imago aan te meten bij het grote publiek. Alleen als er voldoende technici zijn, zal de energietransitie kunnen gerealiseerd worden.

Door Alex Baumans