VENTILATIE EN KLIMATISATIE  
Install Magazine 1009 – november 2026

Innoverend ventilatieconcept voor Bouwcampus Limburg

De bouwsector staat voor aanzienlijke uitdagingen op vlak van circulariteit. Om daar oplossingen voor te ontwikkelen, wordt er op de Limburg DC in Diepenbeek Bouwcampus 2.0 opgetrokken. Hiermee investeren de Provincie Limburg en POM Limburg in een plek waar bedrijven, onderzoekers en studenten nieuwe bouwtechnieken en materialen kunnen ontwikkelen en testen. Bouwcampus 2.0 is een initiatief van POM Limburg, UHasselt en Embuild Limburg met steun van Vlaio en de Europese Unie. Het gebouw zelf toont hoe duurzaam en energiepositief bouwen er kan uitzien. Een van de innoverende technieken is een ventilatiesysteem op basis van natuurlijke luchtstromen, dat daardoor veel minder energie verbruikt dan traditionele technieken.

Earth Wind Fire

Het basisconcept staat bekend als Earth Wind Fire (EWF) en werd uitgewerkt door de Nederlander Ben Bronsema. Op basis van zijn lange ervaring met verluchtingsystemen zocht hij naar een alternatief voor de klassieke aanpak. Traditioneel worden grote hoeveelheden lucht verplaatst door middel van ventilatoren, wat een aanzienlijk energieverbruik met zich meebrengt. Het EWF-systeem daarentegen wordt hoofdzakelijk aangedreven door natuurlijke trek. Die ontstaat door de wisselwerking van twee schachten, waardoor een natuurlijke luchtstroming wordt gecreëerd in het gebouw. Het systeem werkt als volgt:

De verse buitenlucht wordt opgevangen op het dak en naar de toevoerschacht geleid. In deze schacht wordt ze bevochtigd, waardoor ze afkoelt. De koude en vochtige lucht is zwaarder dan de omgevingslucht zodat er een neerwaartse stroming ontstaat. Die luchtstroming wordt ondersteund door een ventilator boven in de schacht. Deze koude lucht wordt dan via een tweede schacht omhoog gestuwd en verdeeld over het gebouw. Het sproeiwater wordt onderaan opgevangen, ontsmet en weer afgekoeld. Dat laatste gebeurt ideaal gezien met een geothermische warmtepomp. Aan het andere eind van het gebouw bevindt zich een zonneschoorsteen die natuurlijke trek creëert. Deze luchtschacht is voorzien van zonlicht absorberend materiaal om de warmtewinsten zo groot mogelijk te maken. De lucht in de zonneschoorsteen warmt op, en doet een opwaartse beweging ontstaan. Deze schacht is eveneens voorzien van een hulpventilator, voor wanneer het natuurlijke effect niet groot genoeg zou blijken. Door het aanzuigeffect wordt de warme lucht afgevoerd uit de lokalen en vervangen door verse afgekoelde lucht. Zo kan men het hele gebouw van frisse lucht voorzien, terwijl er nauwelijks een ventilator aan te pas komt. Het sluitstuk is het zogenaamde Ventec dak. Dat is een overkapping met een specifieke vorm die een venturi-effect creëert. Dat helpt om enerzijds lucht naar de toevoerschacht te stuwen, en versterkt anderzijds de afvoer van warme lucht uit de zonneschoorsteen.

Het resultaat is een ventilatiesysteem dat aanzienlijk minder ventilatorenergie nodig heeft. De energiebesparing is dan ook navenant: tot 50% minder voor verwarming, koeling en aandrijfenergie voor ventilatoren.

Concrete toepassingen

Het principe mag dat eenvoudig zijn, of het systeem in de praktijk de beloofde voordelen levert, hangt sterk af van de concrete ontwerpparameters: hoe is alles gedimensioneerd (luchtkanalen, venturi, warmteterugwinning…), wat zijn de invloeden van de weersomstandigheden…? De bedenker van het EWF-systeem heeft dan ook een stichting in het leven geroepen om zoveel mogelijk informatie rond de werking ervan te verzamelen. DUSS, het Belgisch studiebureau gespecialiseerd in duurzaamheid, heeft op basis van deze gegevens een tool voor de energieberekening opgesteld. Bij het concrete ontwerp moet men met tal van factoren rekening houden: winddrukken, variaties in zoninstraling op de zonneschoorsteen etc. Een onzorgvuldig ontwerp leidt al snel tot een realisatie waar de beoogde prestaties niet gehaald worden. In de praktijk bleek ook dat sommige onderdelen van groter belang zijn dan andere. Het Ventec dak levert bijvoorbeeld niet altijd even veel efficiëntiewinst op in vergelijking tot de kosten. In sommige gevallen kan men het dan ook weglaten, als dat om budgettaire of urbanistische redenen wenselijk zou zijn. Ook het aantal en de werking van de ondersteunende ventilatoren in de schacht zijn belangrijk. Als men niet oplet, kan er recirculatie ontstaan waarbij er lucht uit de schacht wordt aangezogen en terug wordt ingeblazen.

Op dit ogenblik zijn er al twee realisaties met het EWF-concept uitgevoerd, beide in Nederland: het Breeze Hotel en de Erasmus-hogeschool. Bij het eerste werd het Ventec dak weggelaten. De Erasmus-hogeschool is voorzien van een dubbele installatie: dus twee sets met telkens een zonneschoorsteen en toevoerschacht. Zo kon men een voldoende luchtdebiet en verdeling garanderen. Er is ook een haalbaarheidsstudie gemaakt voor een gebouw van het Europees Parlement in Straatsburg.

Primeur voor Limburg

In Bouwcampus 2.0 wordt het EWF-concept voor het eerst toegepast in een houtskeletbouw. Overleg tussen alle partijen is van groot belang. Bij een klassieke installatie worden de luchtkanalen en behandelingskasten aan het eind van de rit op het dak gedropt. Een EWF-installatie moet daarentegen in het architecturaal concept geïntegreerd worden. Dit is niet de enige duurzame techniek die in het gebouw wordt toegepast. Met de Bouwcampus wil men concreet tonen wat er mogelijk is. Zo wordt het een plus-energiegebouw, er komt een groendak en het afvalwater wordt gezuiverd met behulp van een rietveld.

DUSS stond daarbij in voor alle aspecten van duurzaamheid van het project. In dit geval was dat onder meer EPB, GRO, Circular Build en Programma van Wensen. Dat laatste omvat een reeks aan duurzaamheidscriteria waaraan punten worden toegekend, zoals energie, biodiversiteit, water, gezondheid…

Het hele bouwteam (Bouwcampus nxt) bestond Bouwbedrijf Dethier ∙ Vanhout ∙ A2O Omgeving ∙ Broekbakema ∙ Duss Explorers ∙ Arcade Engineering ∙ Comtis Services

Door: Alex Baumans

pomlimburg.be/projecten/bouwcampus/

duss-explorers.com