EVENEMENTEN
Install Magazine 1009 – november 2026

Warmtepompen als sleutelelement in de energietransitie

Negentiende warmtepompsymposium

Het warmtepompplatform (WPP) is de sectorfederatie voor warmtepompen binnen ODE Vlaanderen. Het jaarlijkse symposium van het WPP is dan ook de hoogdag voor iedereen die met de techniek in Vlaanderen te maken heeft. Ruim 190 deelnemers waren afgezakt naar de Thomas More campus De Vest in Mechelen. Diverse aspecten van de kwestie kwamen aan bod, van geopolitieke overwegingen tot praktische aspecten van installatie en dimensionering.

Energietransitie en geopolitiek

De klimaatvoordelen van een warmtepomp zijn ondertussen genoeg bekend. Recent is er een argument bijgekomen waarom we los moeten van fossiele brandstoffen, en dat heeft alles met geopolitiek te maken. De Russische inval in Oekraïne deed ons pijnlijk beseffen hoezeer de EU afhankelijk was van Russisch gas. Er werden grote inspanningen gedaan om die afhankelijkheid te verminderen, iets wat ondertussen grotendeels geslaagd is. Daardoor zijn er echter nieuwe afhankelijkheden gecreëerd. De Verenigde Staten zijn nu een belangrijke gasleverancier van de EU. In dat land is er echter een regime aan de macht dat in zoveel woorden zegt dat ze het energiewapen zullen uitspelen om wereldwijd invloed uit te oefenen. Als reactie heeft de EU het aandeel van Russisch LNG vergroot, ook al omdat de aanvoer vanuit het Midden-Oosten weinig voorspelbaar is. Of dit een betrouwbare langetermijn oplossing is, valt te betwijfelen. De fundamentele oplossing is natuurlijk om het verbruik van fossiele brandstoffen te verlagen en daar speelt een warmtepomp een sleutelrol. Keynote Speaker Mathieu Blondeel (VU Amsterdam) die de geopolitieke kant van de zaak toelichtte vermeldde trouwens dat er meer en meer belangstelling is voor warmtepompen vanuit militaire kringen.

De EU is zich hiervan bewust en heeft een actieplan opgesteld om de energievoorziening te elektrificeren. Dat moet de olie-import verminderen met 40% en de gasimport met 70%. Dat houdt ook in dat het tempo waarin warmtepompen geïnstalleerd worden, ongeveer moet verdubbelen tegen 2030. Om dat aan te moedigen, moet het prijsverschil tussen gas en elektriciteit naar omlaag. Dat blijft een nationale bevoegdheid, maar de EU heeft het nodige wettelijk kader gecreëerd om dit mogelijk te maken. De bal ligt nu in het kamp van de nationale en regionale overheden. Tegelijk wordt er gekeken naar manieren om de investeringskost te beperken, zoals leasingformules.

Praktische hulpmiddelen voor renovatie

Er komen ook meer en meer hulpmiddelen om de overschakeling op een warmtepomp gemakkelijker te maken. Zo komt er de mogelijkheid om een warmtepompdossier aan te leggen in de Woningpas. De Woningpas is een digitale kluis van de Vlaamse Overheid, waarin alle documenten in verband met de woning bewaard worden. Het warmtepompdossier vormt dan een speciale afdeling waarin de eigenaar alle relevante gegevens rond verwarming kan verzamelen. Dat zijn bijvoorbeeld bouwkundige data uit de EPC-aangifte, maar ook verbruiksgegevens van de energieleverancier, documentatie over eventuele verbouwingen enzovoort. De informatie hoeft niet beperkt te blijven tot de woning zelf, maar kan ook slaan op de aanwezigheid van waterbeschermingsgebieden en eventuele geothermische boringen in de buurt. Het voordeel om dat in een apart dossier te plaatsen is dat de woningeigenaar dat kan delen met pakweg installatiefirma’s als er een offerte gevraagd moet worden. Zo hoeft men niet zijn hele woningpas open te stellen voor een externe partij, maar kan men toch snel en efficiënt een massa aan data beschikbaar stellen. Dit systeem berust volledig bij de eigenaar: alles staat of valt met de mate waarin deze de informatie up-to-date houdt. Het is dus geen wondermiddel, maar kan nuttig zijn om een overschakeling voor te bereiden.

Hoe werken warmtepompen nu in de praktijk in renovatie? Uit onderzoek van Thomas More blijkt dat men zich niet te veel moet blindstaren op verbruikscijfers uit de EPC-aangifte of uit een warmteverliesberekening volgens de norm. Die leiden doorgaans tot een overschatting van de warmtevraag. Ze gaan uit van standaardomstandigheden, terwijl geen enkel gezin volgens die standaardomstandigheden leeft. Een uiterst gedetailleerde dimensionering is daarom nog geen correcte dimensionering; de leefgewoontes van de gebruiker geven de doorslag. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat er in sommige ruimtes de comforttemperatuur onmogelijk kan gehaald worden. Als de gebruikers daar geen belang aan hechten, hoeft men ook de installatie niet te dimensioneren om die alsnog te halen.

In renovatie wordt een hybride installatie wel eens gezien als een no-regret aanpak, zeker als men de bestaande ketel gewoon kan laten staan. Dat moet echter genuanceerd worden: om een hybride werking mogelijk te maken, moeten er aanpassingen worden uitgevoerd, die ook betaald moeten worden. Daar komen de kosten voor ketelonderhoud bij. Bovendien, als een ketel na jarenlange stilstand opeens moet opstarten in een noodgeval, kan het resultaat tegenvallen. De ketel behouden heeft dus alleen zin als er een voldoende draaiuren zijn om de extra kosten te rechtvaardigen. Een stilstaande ketel die alleen voor de gemoedsrust dient, kan men beter weglaten.

WPP-Award

Net als vorig jaar werd ook nu een veelbelovend eindwerk van een student beloond. Er wordt veel onderzoek gedaan rond warmtepompen aan Vlaamse universiteiten en hogescholen. Om een maximale impact te hebben, moeten die resultaten beter bekend raken. De WPP-Award wil hier een bijdrage leveren. Er waren drie finalisten: Hannah Samyn (KU Leuven) met een studie over regelstrategieën van een thermisch netwerk van de vijfde generatie, Wout Dhaenens (UGent) met een studie over optimale dimensionering van geïntegreerde systemen van hernieuwbare energie in commerciële gebouwen, en Bart Vandenhout (KU Leuven) die een snellere methode zocht om de thermische reactiviteit van boringen te bepalen. Deze laatste kreeg zowel de juryprijs als de prijs van het publiek.

Door: Alex Baumans

Foto’s: ODE