VERWARMING  
Install Magazine 1006 – februari 2026

Energiecoöperaties als bijzondere spelers in het warmtenetlandschap

Onderzoek aan Universiteit Antwerpen toont belang aan

Het warmtenetlandschap in Vlaanderen is volop in ontwikkeling. De rol van Fluvius en steden en gemeenten is daarin redelijk goed gekend, maar energiecoöperaties blijven voor sommige een minder bekende speler. De warmtenetten in Oostende en Mortsel zijn tot stand gekomen dankzij het werk van energiecoöperaties en tonen hun relevantie aan. Daarbij vestigen coöperaties ook de aandacht op sociale en maatschappelijke aspecten die gepaard gaan met de warmtetransitie. Tijd om eens dieper in te zoomen op energiecoöperaties en hun perspectieven op de warmtenet ontwikkelingen in Vlaanderen.

In Vlaanderen komen warmtenetten geregeld naar boven als strategie om verwarming te verduurzamen en gasvrij te maken. Deze transitie blijkt echter gemakkelijker gezegd dan gedaan; diverse technische, financiële en organisatorische problemen bemoeilijken de transitie. Als doctoraatsstudent binnen de Universiteit Antwerpen, onderzoek ik hoe we de warmtenettransitie kunnen faciliteren vanuit een socio-economisch perspectief. Als onderdeel binnen dit onderzoek, nam ik diverse interviews af met energiecoöperaties die focussen op duurzame warmte in Vlaanderen. Het warmtenet in Oostende en in Mortsel zijn namelijk twee succesvolle voorbeelden van energiecoöperaties die het voortouw nemen bij warmtenetten desondanks financiële risico’s en politieke onzekerheid. Wat zijn hun perspectieven op de mogelijkheden en moeilijkheden van warmtenet ontwikkelingen in Vlaanderen, en hoe zien ze zichzelf daarbinnen?

Energiecoöperaties

Maar allereerst, wat zijn energiecoöperaties juist? Dit zijn organisaties waarbij burgers mede-eigenaar kunnen worden van hernieuwbare energiesystemen door aandelen te kopen. Door samen te investeren en burgers actief te betrekken in de beslissingsmaking van projecten, wordt er op een democratische manier gewerkt. In totaal zijn er meer dan 30 energiecoöperaties actief in Vlaanderen, goed voor meer dan 80.000 leden. Wat opvalt als we kijken naar de Vlaamse energiecoöperaties, is dat er heel veel wordt ingezet op duurzame elektriciteit, zoals wind- en zon energie, maar slechts een klein deel zich bezighoudt met warmtetoepassingen.

Ondanks hun grote ledenaantallen, hebben de coöperaties het gevoel dat de warmtetransitie niet genoeg leeft in Vlaanderen, wat het voor hen moeilijk maakt om mensen te overtuigen van het belang hiervan. Dit is natuurlijk niet zo onder hun leden, want die zijn al overtuigd, aldus de coöperaties zelf. Daarbij wordt er in Vlaanderen veel gefocust op individuele oplossingen, terwijl coöperaties net meerwaarde zien in het samen investeren en meteen een hele straat of wijk te verduurzamen. Verder geloven coöperaties dat eventuele sceptische burgers die nog niet gekend zijn met warmtenetten, overtuigd kunnen worden wanneer coöperaties het voortouw nemen. Burgers kunnen namelijk zelf gemakkelijk aandeelhouder worden en meestappen in het verhaal, bezorgdheden uiten en vragen stellen. Verder zijn coöperaties niet gecentreerd op winst, maar zoeken ze net naar maatschappelijke meerwaarde en als er winst is, dan is die voor de aandeelhoudende burger.

Vragen aan het beleid

Welke veranderingen moeten er dan komen om van warmtenetten een succesverhaal te maken in Vlaanderen? Allereerst zijn coöperaties van mening dat er meer politieke richting in het energietransitie verhaal moet gebracht worden. Daarnaast moet het kostenplaatje ook nog sterk bij geschroefd worden. Coöperaties zijn steevast overtuigd dat enkel wanneer warmtenetten, of andere duurzame alternatieven, voldoen aan het niet-meer-dan-anders principe, mensen echt gehoor zullen geven aan warmtenetten.

Door Isaura Bonneux

https://www.uantwerpen.be/en/staff/isaura-bonneux_25430/